ઓઝોન ગર્ત (Ozone hole) કેવી રીતે રચાય છે? મોન્ટ્રિયલ પ્રોટોકોલ શું છે? સમજાવો.

(D) વાતાવરણના નીચેના સ્તરમાં (ટ્રોપોસ્ફિયર) બનતો ઓઝોન 'ખરાબ' ઓઝોન કહેવાય છે,જે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓને નુકસાન પહોંચાડે છે. વાતાવરણના ઉપરના ભાગમાં એટલે કે સમતાપમંડળ (stratosphere) માં 'સારો' ઓઝોન જોવા મળે છે,જે સૂર્યમાંથી આવતા પારજાંબલી $(UV)$ કિરણોને શોષીને પૃથ્વી માટે કવચ (shield) તરીકે કાર્ય કરે છે. $UV$ કિરણો સજીવો માટે નુકસાનકારક છે કારણ કે તે $DNA$ અને પ્રોટીન દ્વારા શોષાય છે,જે તેમના રાસાયણિક બંધોને તોડી નાખે છે. ઓઝોન સ્તરની જાડાઈ ડોબસન એકમ $(DU)$ માં માપવામાં આવે છે. સમતાપમંડળમાં આણ્વિક ઓક્સિજન $(O_2)$ પર $UV$ કિરણોની અસરથી ઓઝોન સતત બનતો રહે છે અને તેનું વિઘટન પણ થતું રહે છે. આ ઉત્પાદન અને વિઘટન વચ્ચે સંતુલન હોવું જરૂરી છે. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન્સ (CFCs) ના ઉપયોગને કારણે આ સંતુલન ખોરવાયું છે. CFCs મુખ્યત્વે રેફ્રિજરેટરમાં વપરાય છે. જ્યારે CFCs વાતાવરણના નીચેના ભાગમાંથી મુક્ત થઈને સમતાપમંડળમાં પહોંચે છે,ત્યારે $UV$ કિરણો તેની સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્લોરિનના પરમાણુઓ મુક્ત કરે છે. આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોનનું વિઘટન કરીને તેને આણ્વિક $O_2$ માં ફેરવે છે,જેનાથી ઓઝોન સ્તરમાં ઘટાડો થાય છે,જેને 'ઓઝોન ગર્ત' કહેવાય છે. મોન્ટ્રિયલ પ્રોટોકોલ એ $1987$ માં કેનેડાના મોન્ટ્રિયલમાં હસ્તાક્ષરિત થયેલ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે (જે $1989$ થી અમલમાં આવી),જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઓઝોનનું સ્તર ઘટાડતા પદાર્થો,ખાસ કરીને CFCs ના ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરવાનો છે.