અનુકૂલન એટલે શું? વિવિધ સજીવો વિશિષ્ટ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે કેવા પ્રકારના અનુકૂલનો સાધે છે,તે ઉદાહરણ આપી સમજાવો.

(N/A) અનુકૂલન એ સજીવનું કોઈ એક સવિશેષ લક્ષણ (બાહ્યાકારકીય,દેહધાર્મિક કે વ્યાવહારિક) છે,જે સજીવને તેના નિવાસસ્થાનમાં જીવિત રહેવા અને પ્રજનન કરવા માટે યોગ્ય બનાવે છે. ઘણાં અનુકૂલનો લાંબા ઉદ્વિકાસકીય સમય બાદ વિકસિત થયા છે અને જનીનિક રીતે સ્થાયી બન્યા છે.
$1$. દેહધાર્મિક અનુકૂલન: પાણીના બાહ્ય સ્ત્રોતની ગેરહાજરીમાં,ઉત્તર અમેરિકાના રણમાં કાંગારુ ઉંદર (kangaroo rat) તેની આંતરિક ચરબીના ઑક્સિડેશન દ્વારા પાણીની જરૂરિયાતો પૂર્ણ કરે છે. તે તેના મૂત્રને સાંદ્ર બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,જેથી ઉત્સર્ગ પેદાશોના નિકાલ માટે ઓછા પાણીનો ઉપયોગ થાય છે.
$2$. બાહ્યાકારકીય અનુકૂલન: રણની વનસ્પતિઓ પર્ણોની સપાટી પર જાડું ક્યુટિકલ ધરાવે છે અને બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા તેમના પર્ણરંધ્રો ઊંડા ગર્તોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. તેઓ $CAM$ પ્રકાશસંશ્લેષી માર્ગ ધરાવે છે. ફાફડાથોર $(Opuntia)$ જેવી વનસ્પતિઓમાં પર્ણો કંટકોમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને પ્રકાંડ પ્રકાશસંશ્લેષણનું કાર્ય કરે છે.
$3$. એલનનો નિયમ: ઠંડી આબોહવા ધરાવતા સસ્તન પ્રાણીઓ ઉષ્માનો વ્યય ઘટાડવા ટૂંકા કાન અને ટૂંકા ઉપાંગો ધરાવે છે,જેને એલનનો નિયમ કહેવાય છે. ધ્રુવીય સમુદ્રોમાં સીલ જેવા સસ્તનો ત્વચાની નીચે ચરબીનું જાડું પડ (blubber) ધરાવે છે જે ઉષ્માઅવરોધક તરીકે કામ કરે છે.
$4$. પર્યાનુકૂલન (Acclimatization): ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં $(> 3500 \ m)$ ઓક્સિજનના ઓછા દબાણને કારણે ઉત્તુંગતા બીમારી (altitude sickness) થાય છે. શરીર લાલ રુધિર કોષોનું ઉત્પાદન વધારીને,હિમોગ્લોબીનની બંધન-ક્ષમતા ઘટાડીને અને શ્વસનદરમાં વધારો કરીને આ પરિસ્થિતિ સામે અનુકૂલન સાધે છે.