નીચેનું વિધાન ખરું છે કે ખોટું તે જણાવો: હવામાં અવાજનો વેગ ઓછી આવૃત્તિ કરતા વધારે આવૃત્તિ માટે વધુ હોય છે.

દરેક કિસ્સામાં બે અલગ-અલગ આકૃતિઓ દ્વારા આલેખકીય રીતે રજૂ કરો:
$(i)$ સમાન કંપવિસ્તાર પરંતુ અલગ-અલગ આવૃત્તિ ધરાવતા બે ધ્વનિ તરંગો.
$(ii)$ સમાન આવૃત્તિ પરંતુ અલગ-અલગ કંપવિસ્તાર ધરાવતા બે ધ્વનિ તરંગો.
$(iii)$ અલગ-અલગ કંપવિસ્તાર અને અલગ-અલગ તરંગલંબાઈ ધરાવતા બે ધ્વનિ તરંગો.

ધ્વનિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વિક્ષેપ માટે અંતરના સંદર્ભમાં ઘનતા અથવા દબાણના ફેરફારો દર્શાવતો વક્ર દોરો. આ વક્ર પર સંઘનન (compression) અને વિઘનન (rarefaction) નું સ્થાન અંકિત કરો. આ વક્રનો ઉપયોગ કરીને તરંગલંબાઈ અને આવર્તકાળની વ્યાખ્યા આપો.

ધ્વનિના નીચેના લક્ષણોને વ્યાખ્યાયિત કરો:
$(a)$
$(i)$ પિચ (Pitch)
$(ii)$ લાઉડનેસ (તીવ્રતા)
$(iii)$ ગુણવત્તા અથવા ટિમ્બર (Quality or Timbre)
$(b)$ એક છોકરો તેનો પડઘો $3 \, s$ પછી સાંભળે છે. છોકરાથી પરાવર્તિત સપાટીનું અંતર શોધો. હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $342 \, m s^{-1}$ છે.

$(a)$ સરોવરની સપાટી પર થયેલા વિસ્ફોટનો અવાજ $100 \ m$ દૂર રહેલા હોડીના નાવિક અને વિસ્ફોટના બિંદુથી $100 \ m$ નીચે રહેલા ડાઇવર (ગોતાખોર) દ્વારા સાંભળવામાં આવે છે. આ બે વ્યક્તિઓમાંથી (નાવિક કે ડાઇવર) કોણ અવાજ પહેલા સાંભળશે અને શા માટે?
$(b)$ એક ધ્વનિ તરંગની તરંગલંબાઈની ગણતરી કરો જેની આવૃત્તિ $220 \ Hz$ છે અને આપેલ માધ્યમમાં ઝડપ $440 \ m \ s^{-1}$ છે.

આપણા કાન આપણને અવાજ સાંભળવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે?