ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન (કેન્દ્રાનુરાગી વિસ્થાપન) પ્રતિક્રિયાઓ પર નોંધ લખો.

(N/A) જે પ્રતિક્રિયામાં ન્યુક્લિયોફાઈલ અણુમાં પહેલેથી હાજર ન્યુક્લિયોફાઈલને બદલે છે તેને ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રતિક્રિયાઓમાં,હેલોઆલ્કેન સબસ્ટ્રેટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને ન્યુક્લિયોફાઈલ એવા સબસ્ટ્રેટ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુ પર આંશિક ધન વીજભાર હોય છે. સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા થાય છે અને હેલોજન પરમાણુ,જેને લિવિંગ ગ્રુપ કહેવાય છે,તે હેલાઈડ આયન તરીકે દૂર થાય છે. આ પ્રતિક્રિયા ન્યુક્લિયોફાઈલ દ્વારા શરૂ થતી હોવાથી,તેને ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા $(S_N)$ કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય પ્રતિક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે:
$:Nu^- + -C^{\delta+} - X^{\delta-} \rightarrow -C - Nu + X:^-$
ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયાઓ બે પ્રકારની હોય છે:
$(i)$ યુનિમોલેક્યુલર ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા $(S_N^1)$.
$(ii)$ બાયમોલેક્યુલર ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા $(S_N^2)$.