આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનમાં આલ્કોહોલના યોગશીલ સંયોજનો પર નોંધ લખો. અથવા હેમિયાસેટલ,એસેટલ અને કીટલ સંયોજનો એટલે શું? ઉદાહરણો આપો.
(N/A) આલ્ડિહાઇડ સંયોજનોમાં આલ્કોહોલનો ઉમેરો:
$(i)$ હેમિયાસેટલ: આલ્ડિહાઇડ શુષ્ક હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડની હાજરીમાં મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહોલના એક સમતુલ્ય સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોક્સીઆલ્કોહોલ મધ્યવર્તી સંયોજન આપે છે,જેને હેમિયાસેટલ કહેવાય છે.
$(ii)$ એસેટલ: જે વધુ એક આલ્કોહોલના અણુ સાથે પ્રક્રિયા કરીને જેમ-ડાયઆલ્કોક્સી સંયોજન આપે છે જેને એસેટલ કહેવાય છે.
હેમિયાસેટલમાં,કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુ એક આલ્કોક્સી જૂથ અને એક હાઇડ્રોક્સિલ જૂથ સાથે જોડાયેલ હોય છે,જ્યારે એસેટલમાં,કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુ બે આલ્કોક્સી જૂથો સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$(b)$ કીટોન સંયોજનોમાં આલ્કોહોલનો ઉમેરો અને કીટલ સંયોજન: કીટોન સમાન પરિસ્થિતિઓમાં ડાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ચક્રીય ઉત્પાદનો બનાવે છે જેને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ કીટલ કહેવાય છે.
$(c)$ શુષ્ક હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ કાર્બોનિલ સંયોજનોના ઓક્સિજનનું પ્રોટોનેશન કરે છે અને તેથી,કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે,જે આલ્કોહોલના ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલાને સરળ બનાવે છે.
$(d)$ એસેટલ અને કીટલનું જલીય ખનિજ એસિડ સાથે જળવિભાજન કરવાથી અનુક્રમે આલ્ડિહાઇડ અને કીટોન મળે છે.
$(i)$ હેમિયાસેટલ: આલ્ડિહાઇડ શુષ્ક હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડની હાજરીમાં મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહોલના એક સમતુલ્ય સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોક્સીઆલ્કોહોલ મધ્યવર્તી સંયોજન આપે છે,જેને હેમિયાસેટલ કહેવાય છે.
$(ii)$ એસેટલ: જે વધુ એક આલ્કોહોલના અણુ સાથે પ્રક્રિયા કરીને જેમ-ડાયઆલ્કોક્સી સંયોજન આપે છે જેને એસેટલ કહેવાય છે.
હેમિયાસેટલમાં,કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુ એક આલ્કોક્સી જૂથ અને એક હાઇડ્રોક્સિલ જૂથ સાથે જોડાયેલ હોય છે,જ્યારે એસેટલમાં,કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુ બે આલ્કોક્સી જૂથો સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$(b)$ કીટોન સંયોજનોમાં આલ્કોહોલનો ઉમેરો અને કીટલ સંયોજન: કીટોન સમાન પરિસ્થિતિઓમાં ડાયહાઇડ્રિક આલ્કોહોલ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ચક્રીય ઉત્પાદનો બનાવે છે જેને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ કીટલ કહેવાય છે.
$(c)$ શુષ્ક હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ કાર્બોનિલ સંયોજનોના ઓક્સિજનનું પ્રોટોનેશન કરે છે અને તેથી,કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે,જે આલ્કોહોલના ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલાને સરળ બનાવે છે.
$(d)$ એસેટલ અને કીટલનું જલીય ખનિજ એસિડ સાથે જળવિભાજન કરવાથી અનુક્રમે આલ્ડિહાઇડ અને કીટોન મળે છે.
Explore More
Similar Questions
નીચેની પ્રક્રિયામાં મુખ્ય નીપજ $P$ ઓળખો:
$1,3-\text{cyclohexanedione} + Cl-CH_2-CHO \xrightarrow{\text{aq. NaOH}} P$
$1,3-\text{cyclohexanedione} + Cl-CH_2-CHO \xrightarrow{\text{aq. NaOH}} P$
Difficult
View Solutionકોલમ-$I$ માં આપેલી પ્રક્રિયાઓને કોલમ-$II$ માં તેમની નીપજો સાથે જોડો.
| કોલમ-$I$ (પ્રક્રિયકો) | કોલમ-$II$ (નીપજ) |
| :--- | :--- |
| $(A) \ CH_3CHO + 2C_2H_5OH \xrightarrow{HCl_{(g)}} $ | $(i) \ (CH_3)_2C(OCH_2)_2$ |
| $(B) \ CH_3COCH_3 + CH_2OH-CH_2OH \xrightarrow{HCl_{(g)}} $ | $(ii) \ CH_3CH(OH)CN$ |
| $(C) \ CH_3CHO + HCN$ $\xrightarrow{OH^-}$ $\xrightarrow{H_3O^+}$ | $(iii) \ CH_3CH(OC_2H_5)_2$ |
| $(D) \ CH_3CHO + HCN \xrightarrow{OH^-} $ | $(iv) \ CH_3CH(OH)COOH$ |
| કોલમ-$I$ (પ્રક્રિયકો) | કોલમ-$II$ (નીપજ) |
| :--- | :--- |
| $(A) \ CH_3CHO + 2C_2H_5OH \xrightarrow{HCl_{(g)}} $ | $(i) \ (CH_3)_2C(OCH_2)_2$ |
| $(B) \ CH_3COCH_3 + CH_2OH-CH_2OH \xrightarrow{HCl_{(g)}} $ | $(ii) \ CH_3CH(OH)CN$ |
| $(C) \ CH_3CHO + HCN$ $\xrightarrow{OH^-}$ $\xrightarrow{H_3O^+}$ | $(iii) \ CH_3CH(OC_2H_5)_2$ |
| $(D) \ CH_3CHO + HCN \xrightarrow{OH^-} $ | $(iv) \ CH_3CH(OH)COOH$ |
Medium
View Solutionજ્યારે પ્રવાહી $A$ ને તાજા બનાવેલા એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ચમકદાર સિલ્વર મિરર આપે છે. આ પ્રવાહી સોડિયમ હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સફેદ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ બનાવે છે. પ્રવાહી $B$ પણ સોડિયમ હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈટ સાથે સફેદ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ બનાવે છે પરંતુ તે એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ સાથે કસોટી આપતું નથી. આ બે પ્રવાહીમાંથી કયું આલ્ડિહાઈડ છે? આ પ્રતિક્રિયાઓના રાસાયણિક સમીકરણો પણ લખો.
Difficult
View Solutionએસીટોનની આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયામાં નીચેનામાંથી કયું સંયોજન બનતું નથી?
DifficultWBJEE 2011
View Solutionનીચેનામાંથી કયું ફેલિંગના દ્રાવણનું રિડક્શન કરશે?
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo