પોષક તત્વોની ઉણપને કારણે કયા રોગો થાય છે? તેના લક્ષણો શું છે?

(A) દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા,પશ્ચિમ અને મધ્ય આફ્રિકાના ઘણા વિકાસશીલ દેશોમાં પ્રોટીન અને સંપૂર્ણ ખોરાકની ઉણપ ખૂબ જ વ્યાપક છે.
$PEM$ (પ્રોટીન-એનર્જી માલન્યુટ્રિશન) દુષ્કાળ અને રાજકીય અસ્થિરતા દરમિયાન વસ્તીને અસર કરે છે.
બાળકોમાં $Marasmus$ (મરાસ્મસ) અને $Kwashiorkor$ (ક્વાશિયોરકર) જોવા મળે છે.
$(i)$ $Marasmus$: તે પ્રોટીન અને કેલરીની એકસાથે ઉણપને કારણે થાય છે. તે $1$ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં જોવા મળે છે. માતાના દૂધના બદલે અન્ય અપૂરતો પૌષ્ટિક ખોરાક ખૂબ વહેલો આપવાથી આ સ્થિતિ સર્જાય છે.
લક્ષણો: પ્રોટીનની ઉણપ,વૃદ્ધિ અટકી જવી,પેશીઓના પ્રોટીનનો નાશ,શરીર ખૂબ જ નબળું પડવું,હાથ-પગ પાતળા થવા,ત્વચા સૂકી,પાતળી અને કરચલીવાળી થવી. વૃદ્ધિ દર અને શરીરના વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે. મગજની વૃદ્ધિ અને વિકાસ નબળો પડે છે.
$(ii)$ $Kwashiorkor$: તે પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે. તે $1$ વર્ષથી વધુ ઉંમરના બાળકોમાં જોવા મળે છે,જે માતાના દૂધના બદલે વધુ કેલરીયુક્ત પરંતુ ઓછા પ્રોટીનવાળો ખોરાક લેવાથી થાય છે. લક્ષણોમાં સ્નાયુઓનો ક્ષય,હાથ-પગ પાતળા થવા,મગજનો વિકાસ અટકી જવો,પરંતુ ત્વચાની નીચે થોડી ચરબી જમા રહેવી અને શરીરના કેટલાક ભાગોમાં સોજા આવવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.