ભારે પાણી (Heavy water) એટલે શું? તેના ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) ભારે પાણી,જેને $D_{2}O$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,તે ડ્યુટેરિયમનું ઓક્સાઈડ છે,જે હાઇડ્રોજનનો સમસ્થાનિક છે.
ભારે પાણી મનુષ્યો,વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ માટે હાનિકારક છે કારણ કે તે તેમાં થતી જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓના દરને ધીમો પાડે છે. પરિણામે,તે જીવનને ટેકો આપતું નથી અને પીવા માટે યોગ્ય નથી.
ભારે પાણીના ઉપયોગો:
$1$. તેનો ઉપયોગ ન્યુક્લિયર રિએક્ટરમાં ઝડપી ન્યુટ્રોનને ધીમા કરવા માટે મોડરેટર તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
$2$. તેનો ઉપયોગ પ્રતિક્રિયાની ક્રિયાવિધિના અભ્યાસ માટે વિનિમય પ્રતિક્રિયાઓમાં થાય છે.
$3$. તે વિવિધ રાસાયણિક અને જૈવિક અભ્યાસોમાં ટ્રેસર સંયોજન તરીકે સેવા આપે છે.
ભારે પાણી સાથેની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ:
$CaC_{2} + 2D_{2}O \longrightarrow C_{2}D_{2} + Ca(OD)_{2}$
$SO_{3} + D_{2}O \longrightarrow D_{2}SO_{4}$
$Al_{4}C_{3} + 12D_{2}O \longrightarrow 3CD_{4} + 4Al(OD)_{3}$