વિષમીકરણ (Disproportionation) પ્રક્રિયા એટલે શું? ઉદાહરણ આપો.
(N/A) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાનો એક ખાસ પ્રકાર છે જેમાં એક જ સ્પીસીઝમાં રહેલું એક જ તત્વ એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે.
ઉદાહરણ: સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ ની સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ફોસ્ફિન $(PH_3)$ અને સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ $(NaH_2PO_2)$ બને છે.
$P_4 + 3NaOH + 3H_2O \rightarrow PH_3 + 3NaH_2PO_2$
આ પ્રક્રિયામાં,ફોસ્ફરસનો ઓક્સિડેશન આંક $P_4$ માં $0$ થી બદલાઈને $PH_3$ માં $-3$ (રિડક્શન) અને $NaH_2PO_2$ માં $+1$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.
ઉદાહરણ: સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ ની સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ફોસ્ફિન $(PH_3)$ અને સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ $(NaH_2PO_2)$ બને છે.
$P_4 + 3NaOH + 3H_2O \rightarrow PH_3 + 3NaH_2PO_2$
આ પ્રક્રિયામાં,ફોસ્ફરસનો ઓક્સિડેશન આંક $P_4$ માં $0$ થી બદલાઈને $PH_3$ માં $-3$ (રિડક્શન) અને $NaH_2PO_2$ માં $+1$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.
Explore More
Similar Questions
નીચેની પ્રક્રિયાનું અવલોકન કરો:
$Cl_{2(g)} + 2OH^{-}_{(aq)} \rightarrow ClO^{-}_{(aq)} + Cl^{-}_{(aq)} + H_2O_{(l)}$
આ પ્રક્રિયા વિશેના સાચા વિધાનો ઓળખો:
$I$. $Cl_{2(g)}$ નું $ClO^{-}_{(aq)}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$II$. $Cl_{2(g)}$ નું $Cl^{-}_{(aq)}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$III$. $Cl_{2(g)}$ નું $ClO^{-}_{(aq)}$ માં રિડક્શન થાય છે.
$IV$. $Cl_{2(g)}$ નું $Cl^{-}_{(aq)}$ માં રિડક્શન થાય છે.
સાચો જવાબ છે:
$Cl_{2(g)} + 2OH^{-}_{(aq)} \rightarrow ClO^{-}_{(aq)} + Cl^{-}_{(aq)} + H_2O_{(l)}$
આ પ્રક્રિયા વિશેના સાચા વિધાનો ઓળખો:
$I$. $Cl_{2(g)}$ નું $ClO^{-}_{(aq)}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$II$. $Cl_{2(g)}$ નું $Cl^{-}_{(aq)}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$III$. $Cl_{2(g)}$ નું $ClO^{-}_{(aq)}$ માં રિડક્શન થાય છે.
$IV$. $Cl_{2(g)}$ નું $Cl^{-}_{(aq)}$ માં રિડક્શન થાય છે.
સાચો જવાબ છે:
ફોસ્ફરસનો ડાયબેઝિક ઓક્સોએસિડ અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા દ્વારા બે નીપજો $A$ અને $B$ આપે છે. $A$ અને $B$ અનુક્રમે છે
નીચેની પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં લો,
$3Br_2 + 6CO_3^{2-} + 3H_2O \longrightarrow 5Br^{-} + BrO_3^- + 6HCO_3^-$
આ પ્રક્રિયાના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
$3Br_2 + 6CO_3^{2-} + 3H_2O \longrightarrow 5Br^{-} + BrO_3^- + 6HCO_3^-$
આ પ્રક્રિયાના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
Medium
View Solutionનીચેનામાંથી કયું પોટેશિયમ ક્લોરેટના વિષમીકરણ (disproportionation) ને દર્શાવે છે?
આપેલ પ્રક્રિયાના પ્રકારમાંથી $A$,$B$,$C$,$D$ નક્કી કરો.
$H_2O_2 \xrightarrow{R.T} H_2O + \frac{1}{2} O_2$
$H_2O_2 \xrightarrow{R.T} H_2O + \frac{1}{2} O_2$
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo