એન્ઝાઇમ ઇન્હિબિટર્સ (ઉત્સેચક અવરોધકો) એટલે શું? ઉત્સેચકોની સક્રિય સાઇટ પર તેમના જોડાણની રીતના આધારે તેમનું વર્ગીકરણ કરો. આકૃતિઓની મદદથી સમજાવો કે ઇન્હિબિટર્સ ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિને કેવી રીતે અવરોધે છે.

(N/A) એન્ઝાઇમ ઇન્હિબિટર્સ એ બાહ્ય પદાર્થો છે જે ઉત્સેચકની સક્રિય સાઇટ સાથે જોડાય છે અને તેની ઉદ્દીપકીય પ્રવૃત્તિને અટકાવે છે.
તેમના જોડાણની રીતના આધારે તેમને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સ્પર્ધાત્મક અવરોધકો (Competitive Inhibitors): આ ઉત્સેચકની સક્રિય સાઇટ માટે કુદરતી સબસ્ટ્રેટ સાથે સ્પર્ધા કરે છે. તેઓ આણ્વિય આકારમાં સબસ્ટ્રેટ જેવા જ હોય છે.
$2$. બિન-સ્પર્ધાત્મક (એલોસ્ટેરિક) અવરોધકો: આ ઉત્સેચકની સક્રિય સાઇટ સિવાયની અન્ય સાઇટ પર જોડાય છે,જેને એલોસ્ટેરિક સાઇટ કહેવામાં આવે છે. આ જોડાણ સક્રિય સાઇટનો આકાર બદલી નાખે છે જેથી સબસ્ટ્રેટ તેની સાથે જોડાઈ શકતું નથી.
આકૃતિ દ્વારા સમજૂતી:
$(a)$ સ્પર્ધાત્મક અવરોધન: અવરોધક સક્રિય સાઇટ પર કબજો કરે છે,જેનાથી સબસ્ટ્રેટને જોડાતા અટકાવે છે.
$(b)$ બિન-સ્પર્ધાત્મક અવરોધન: અવરોધક એલોસ્ટેરિક સાઇટ પર જોડાય છે,જેના કારણે ઉત્સેચકની સક્રિય સાઇટમાં રચનાત્મક ફેરફાર થાય છે,જે તેને બિનઅસરકારક બનાવે છે.