અપરરૂપો (Allotropes) એટલે શું? કાર્બનના બે અપરરૂપો,હીરો (diamond) અને ગ્રેફાઇટ (graphite) ની રચના દોરો. આ બે અપરરૂપોના ભૌતિક ગુણધર્મો પર તેમની રચનાની શું અસર થાય છે?
(N/A) અપરરૂપતા એટલે એક જ તત્વનું એક કરતા વધુ સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ,જે સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવે છે પરંતુ ભૌતિક ગુણધર્મો અલગ હોય છે. તત્વના વિવિધ સ્વરૂપોને અપરરૂપો કહેવામાં આવે છે.
હીરો (Diamond):
હીરામાં,દરેક કાર્બન પરમાણુ $sp^{3}$ સંકરણ ધરાવે છે અને સખત $3-D$ ટેટ્રાહેડ્રલ નેટવર્કમાં અન્ય ચાર કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. આ રચના તેને ખૂબ જ સખત પદાર્થ બનાવે છે. હકીકતમાં,હીરો કુદરતી રીતે મળી આવતા સૌથી સખત પદાર્થોમાંનો એક છે. તેનો ઉપયોગ ઘર્ષક તરીકે અને કાપવાના સાધનોમાં થાય છે.
ગ્રેફાઇટ (Graphite):
તેમાં $sp^{2}$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે,જે ષટ્કોણીય સ્તરોના સ્વરૂપમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ સ્તરો નબળા વાન્ડર વાલ્સ બળો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ સ્તરો એકબીજા પર સરકી શકે છે,જે ગ્રેફાઇટને નરમ અને લપસણું બનાવે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ લુબ્રિકન્ટ તરીકે થાય છે.
હીરો (Diamond):
હીરામાં,દરેક કાર્બન પરમાણુ $sp^{3}$ સંકરણ ધરાવે છે અને સખત $3-D$ ટેટ્રાહેડ્રલ નેટવર્કમાં અન્ય ચાર કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. આ રચના તેને ખૂબ જ સખત પદાર્થ બનાવે છે. હકીકતમાં,હીરો કુદરતી રીતે મળી આવતા સૌથી સખત પદાર્થોમાંનો એક છે. તેનો ઉપયોગ ઘર્ષક તરીકે અને કાપવાના સાધનોમાં થાય છે.
ગ્રેફાઇટ (Graphite):
તેમાં $sp^{2}$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે,જે ષટ્કોણીય સ્તરોના સ્વરૂપમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ સ્તરો નબળા વાન્ડર વાલ્સ બળો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ સ્તરો એકબીજા પર સરકી શકે છે,જે ગ્રેફાઇટને નરમ અને લપસણું બનાવે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ લુબ્રિકન્ટ તરીકે થાય છે.
Explore More
Similar Questions
નીચેનામાંથી સાચા વિધાનો ઓળખો:
$a$) $C_{60}$ અણુમાં $12$ પાંચ-સભ્યવાળી રીંગ અને $20$ છ-સભ્યવાળી રીંગ હોય છે.
$b$) $H_2CO_3 / HCO_3^-$ બફર સિસ્ટમ રુધિરની $pH$ ને $7.26$ અને $7.42$ ની વચ્ચે જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
$c$) ગ્રેફાઈટનો ઉપયોગ ઊંચા તાપમાને ચાલતા મશીનોમાં સૂકા લુબ્રિકન્ટ તરીકે થાય છે.
$a$) $C_{60}$ અણુમાં $12$ પાંચ-સભ્યવાળી રીંગ અને $20$ છ-સભ્યવાળી રીંગ હોય છે.
$b$) $H_2CO_3 / HCO_3^-$ બફર સિસ્ટમ રુધિરની $pH$ ને $7.26$ અને $7.42$ ની વચ્ચે જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
$c$) ગ્રેફાઈટનો ઉપયોગ ઊંચા તાપમાને ચાલતા મશીનોમાં સૂકા લુબ્રિકન્ટ તરીકે થાય છે.
સિલિકોન ડાયોક્સાઇડ નીચેનામાંથી કોની પ્રતિક્રિયા દ્વારા બને છે?
Medium
View Solution$CO$ ના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
વિધાન $(A)$: $Si$ અને $Ge$ ની મહત્તમ સહસંયોજકતા $6$ છે પરંતુ કાર્બનની $4$ છે.
કારણ $(R)$: $Si$ અને $Ge$ માં $d$-કક્ષકોની હાજરીને કારણે,આ બંને તત્વો $sp^3d^2$ સંકરણ અનુભવી શકે છે અને $6$ ની સહસંયોજકતા શક્ય છે. કાર્બનમાં $d$-કક્ષકો હોતી નથી અને તેથી તેની સહસંયોજકતા $4$ છે.
સાચો જવાબ છે:
કારણ $(R)$: $Si$ અને $Ge$ માં $d$-કક્ષકોની હાજરીને કારણે,આ બંને તત્વો $sp^3d^2$ સંકરણ અનુભવી શકે છે અને $6$ ની સહસંયોજકતા શક્ય છે. કાર્બનમાં $d$-કક્ષકો હોતી નથી અને તેથી તેની સહસંયોજકતા $4$ છે.
સાચો જવાબ છે:
લેડ અને ટીન માટે અનુક્રમે નીચેનામાંથી કઈ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ સૌથી વધુ લાક્ષણિક છે?
MediumAIPMT 2007
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo