Class 11Chemistry6-1.Equilibrium (Chemical Equilibrium)Mix Examples- 6-1.Equilibrium (Chemical Equilibrium)
Mediumમહત્વપૂર્ણ જૈવિક અને પર્યાવરણીય રાસાયણિક સંતુલન ઉદાહરણો સાથે જણાવો.
(N/A) રાસાયણિક સંતુલન અસંખ્ય જૈવિક અને પર્યાવરણીય પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વપૂર્ણ છે.
$1$. જૈવિક સંતુલન: $O_2$ અણુઓ અને પ્રોટીન હિમોગ્લોબિન $(Hb)$ વચ્ચેનું સંતુલન આપણા ફેફસાંમાંથી સ્નાયુઓ સુધી $O_2$ ના પરિવહન અને વિતરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Hb(aq) + 4O_2(g) \rightleftharpoons Hb(O_2)_4(aq)$
$2$. પર્યાવરણીય સંતુલન: $CO$ અણુઓ અને હિમોગ્લોબિન વચ્ચેનું જૈવરાસાયણિક સંતુલન નોંધપાત્ર છે.
$Hb(aq) + 4CO(g) \rightleftharpoons Hb(CO)_4(aq)$
આ સંતુલન $CO$ ની ઝેરી અસર માટે જવાબદાર છે,કારણ કે $CO$ એ $O_2$ કરતા હિમોગ્લોબિન સાથે વધુ મજબૂતીથી જોડાય છે.
સંતુલનની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
- સંતુલન સમયે,મિશ્રણના ગુણધર્મો અચળ રહે છે.
- સંતુલન આગળ અથવા પાછળની બંને દિશામાંથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
- સંતુલન પ્રકૃતિમાં ગતિશીલ છે.
- તાપમાન,દબાણ અને સાંદ્રતા જેવા બાહ્ય પરિબળો સંતુલનને અસર કરે છે.
$1$. જૈવિક સંતુલન: $O_2$ અણુઓ અને પ્રોટીન હિમોગ્લોબિન $(Hb)$ વચ્ચેનું સંતુલન આપણા ફેફસાંમાંથી સ્નાયુઓ સુધી $O_2$ ના પરિવહન અને વિતરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Hb(aq) + 4O_2(g) \rightleftharpoons Hb(O_2)_4(aq)$
$2$. પર્યાવરણીય સંતુલન: $CO$ અણુઓ અને હિમોગ્લોબિન વચ્ચેનું જૈવરાસાયણિક સંતુલન નોંધપાત્ર છે.
$Hb(aq) + 4CO(g) \rightleftharpoons Hb(CO)_4(aq)$
આ સંતુલન $CO$ ની ઝેરી અસર માટે જવાબદાર છે,કારણ કે $CO$ એ $O_2$ કરતા હિમોગ્લોબિન સાથે વધુ મજબૂતીથી જોડાય છે.
સંતુલનની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
- સંતુલન સમયે,મિશ્રણના ગુણધર્મો અચળ રહે છે.
- સંતુલન આગળ અથવા પાછળની બંને દિશામાંથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
- સંતુલન પ્રકૃતિમાં ગતિશીલ છે.
- તાપમાન,દબાણ અને સાંદ્રતા જેવા બાહ્ય પરિબળો સંતુલનને અસર કરે છે.
Explore More
Similar Questions
$500 \ K$ તાપમાને,બંધ પાત્રમાં પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા $A_{2(g)} + B_{2(g)} \rightleftharpoons 2 AB_{(g)}$ માટે,$K_C = 2 \times 10^{-5}$ છે. ઉદ્દીપકની હાજરીમાં,સંતુલન $10$ ગણી ઝડપથી પ્રાપ્ત થાય છે. સમાન તાપમાને ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સંતુલન અચળાંક $K_C$ કેટલો હશે?
$PCl_{5}$ નું વિયોજન $PCl_{5(g)} \rightleftharpoons PCl_{3(g)} + Cl_{2(g)}$ મુજબ થાય છે. $5 \, \text{mol}$ $PCl_{5}$ ને $200 \, L$ ના પાત્રમાં લેવામાં આવે છે જેમાં $2 \, \text{mol}$ $N_{2}$ હાજર છે અને તાપમાન $600 \, K$ જાળવવામાં આવે છે. સંતુલન દબાણ $2.46 \, atm$ છે. $PCl_{5}$ ના વિયોજન માટે સંતુલન અચળાંક $K_{p}$ નું મૂલ્ય $...... \times 10^{-3}$ છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક) (આપેલ છે: $R = 0.082 \, L \, atm \, K^{-1} \, mol^{-1}$: આદર્શ વાયુ વર્તણૂક ધારવી)
$10 \text{ L}$ ના બંધ પાત્રમાં $He$ અને $A(g)$ નો દરેકનો એક મોલ લેવામાં આવે છે અને $400 \text{ K}$ તાપમાને ગરમ કરીને નીચે મુજબનું સંતુલન સ્થાપિત કરવામાં આવે છે: $A(g) \rightleftharpoons B(g)$. $400 \text{ K}$ તાપમાને આ પ્રક્રિયા માટે $K_{c} = 4.0$ છે. સંતુલન સમયે $He$ અને $B(g)$ ના આંશિક દબાણ ($\text{atm}$ માં) અનુક્રમે કેટલા હશે? (ધારો કે $He$,$A(g)$ અને $B(g)$ આદર્શ વાયુ તરીકે વર્તે છે) (આપેલ છે: $R = 0.082 \text{ L atm K}^{-1} \text{ mol}^{-1}$)
DifficultJEE MAIN 2026
View Solution$2NOBr_{(g)} \rightleftharpoons 2NO_{(g)} + Br_{2_{(g)}}$. જો $NOBr$ ચોક્કસ તાપમાને અને $0.30 \text{ atm}$ ના કુલ દબાણે $40\%$ વિયોજિત થાય,તો $2NO_{(g)} + Br_{2_{(g)}} \rightleftharpoons 2NOBr_{(g)}$ પ્રક્રિયા માટે $K_p$ કેટલો થાય?
Medium
View Solutionપ્રક્રિયા $2SO_{2(g)} + O_{2(g)} \to 2SO_{3(g)}$ માટે
$\Delta H = -57.2 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $K_C = 1.7 \times 10^{16}$
નીચેનામાંથી કયું વિધાન $INCORRECT$ (ખોટું) છે?
$\Delta H = -57.2 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $K_C = 1.7 \times 10^{16}$
નીચેનામાંથી કયું વિધાન $INCORRECT$ (ખોટું) છે?
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo