(B) પ્રાણી સંવર્ધન એ ઇચ્છિત લક્ષણો સુધારવા માટે પ્રાણીઓના પ્રજનનની પ્રક્રિયા છે. તેની પદ્ધતિઓ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ કુદરતી પદ્ધતિઓ: આમાં અંતઃસંવર્ધન (એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન) અને બહિઃસંવર્ધન (અલગ અલગ જાતિઓ કે પ્રજાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન) નો સમાવેશ થાય છે. બહિઃસંવર્ધનના પ્રકારો:
$1$. બહિઃસંકરણ (Out-crossing): એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન,જેમાં છેલ્લા $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી.
$2$. સંકરણ (Cross-breeding): એક જ પ્રજાતિની અલગ અલગ જાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન જેથી સંકર જાત ઉત્પન્ન થાય.
$3$. આંતરજાતીય સંકરણ (Interspecific hybridization): બે અલગ અલગ પ્રજાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન.
$(b)$ કૃત્રિમ પદ્ધતિઓ: આમાં આધુનિક તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. કૃત્રિમ વીર્યસેચન (Artificial Insemination): શ્રેષ્ઠ નર પાસેથી એકત્રિત કરેલ વીર્યને માદાના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
$2$. મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી $(MOET)$: આ એક એવી તકનીક છે જેમાં હોર્મોન્સ દ્વારા સુપર-ઓવ્યુલેશન પ્રેરીને,કૃત્રિમ વીર્યસેચન દ્વારા ગર્ભ મેળવી તેને ભાડૂતી માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
સૌથી શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિ કૃત્રિમ પદ્ધતિઓ છે,ખાસ કરીને $MOET$. આ પદ્ધતિઓ શ્રેષ્ઠ છે કારણ કે તે વૈજ્ઞાનિક છે,કુદરતી પ્રજનનની મર્યાદાઓને દૂર કરે છે,શ્રેષ્ઠ આનુવંશિક લક્ષણોનો ઝડપી ફેલાવો કરે છે અને આર્થિક રીતે ફાયદાકારક છે કારણ કે એક નરના વીર્યનો ઉપયોગ ઘણી માદાઓને ગર્ભધારણ કરાવવા માટે થઈ શકે છે.