માનવ જીનોમની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ જણાવો.

(N/A) હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટ (Human Genome Project) દ્વારા અવલોકન કરવામાં આવેલી માનવ જીનોમની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ માનવ જીનોમમાં $3164.7$ મિલિયન ન્યુક્લિયોટાઇડ બેઇઝ આવેલા છે.
$(ii)$ સરેરાશ જનીન $3000$ બેઇઝનું બનેલું હોય છે,પરંતુ કદમાં ખૂબ જ વિવિધતા જોવા મળે છે,જેમાં સૌથી મોટું જાણીતું માનવ જનીન 'ડિસ્ટ્રોફિન' ($2.4$ મિલિયન બેઇઝ) છે.
$(iii)$ જનીનોની કુલ સંખ્યા અંદાજે $30,000$ છે,જે અગાઉના $80,000$ થી $1,40,000$ જનીનોના અંદાજ કરતા ઘણી ઓછી છે. લગભગ તમામ ($99.9$ ટકા) ન્યુક્લિયોટાઇડ બેઇઝ તમામ મનુષ્યોમાં સમાન હોય છે.
$(iv)$ શોધાયેલા $50$ ટકાથી વધુ જનીનોના કાર્યો અજ્ઞાત છે.
$(v)$ જીનોમનો $2$ ટકાથી ઓછો ભાગ પ્રોટીન માટે સંકેતન (coding) કરે છે.
$(vi)$ પુનરાવર્તિત શૃંખલાઓ (Repeated sequences) માનવ જીનોમનો ખૂબ મોટો ભાગ બનાવે છે.
$(vii)$ પુનરાવર્તિત શૃંખલાઓ એ $DNA$ ના એવા ટુકડાઓ છે જે ઘણી વખત,ક્યારેક સો થી હજાર વખત પુનરાવર્તિત થાય છે. માનવામાં આવે છે કે તેઓ કોઈ સીધું કોડિંગ કાર્ય કરતા નથી,પરંતુ તેઓ રંગસૂત્રની રચના,ગતિશીલતા અને ઉત્ક્રાંતિ પર પ્રકાશ પાડે છે.
$(viii)$ રંગસૂત્ર $1$ માં સૌથી વધુ જનીનો $(2968)$ છે અને $Y$ રંગસૂત્રમાં સૌથી ઓછા $(231)$ જનીનો છે.
$(ix)$ વૈજ્ઞાનિકોએ મનુષ્યોમાં લગભગ $1.4$ મિલિયન એવા સ્થાનો ઓળખ્યા છે જ્યાં સિંગલ-બેઇઝ $DNA$ તફાવતો ($SNPs$ - સિંગલ ન્યુક્લિયોટાઇડ પોલીમોર્ફિઝમ) જોવા મળે છે. આ માહિતી રોગ સાથે સંકળાયેલ શૃંખલાઓ માટે રંગસૂત્રીય સ્થાનો શોધવામાં અને માનવ ઇતિહાસને ટ્રેસ કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.