નીચેનામાંથી એવા બે પાક ઓળખો જે આપણને ઉર્જાની જરૂરિયાત માટે કાર્બોદિતો (carbohydrates) પૂરા પાડે છે:
અડદ,ઘઉં,મસૂર,ચોખા

સમીર એકવાર તેના પરિવાર સાથે તેની દાદીના ઘરે ગયો અને તેણે જોયું કે તેની દાદી માટીના ઘડામાંથી પાણી પીરસતી હતી. તે આ જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો અને દાદીએ પૂછ્યું કે તેણે પાણી સંગ્રહવા માટે માટીનો ઘડો કેમ રાખ્યો છે. તેની દાદીએ તેને જવાબ આપ્યો કે તે ઉનાળામાં પાણીને ઠંડું રાખે છે,પછી તે હસ્યો અને તેનો આભાર માન્યો.
$(a)$ તમારા મતે,ઉનાળામાં માટીના ઘડામાં રાખેલું પાણી કેવી રીતે ઠંડું થાય છે?
$(b)$ સમીર દ્વારા કેવા પ્રકારના ગુણો દર્શાવવામાં આવ્યા છે?

ભારતમાં લગભગ $45 \%$ ખેતીલાયક જમીન પિયત વગરની છે,અને વરસાદની અછતને કારણે ઘણીવાર પાક નિષ્ફળ જાય છે,જેનાથી દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આ પરિસ્થિતિએ ગ્રામજનોને વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ અને જળસ્ત્રાવ વ્યવસ્થાપનનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રેરિત કર્યા.
$(i)$ પિયત (Irrigation) એટલે શું?
$(ii)$ ખેતીલાયક જમીનને પાણી પૂરું પાડવા માટે અપનાવી શકાય તેવી બે અલગ-અલગ પ્રકારની સિંચાઈ પદ્ધતિઓની યાદી આપો.
$(iii)$ રાજન પાસે કયા મૂલ્યો છે જેણે ગ્રામજનોને તેમની સમસ્યા દૂર કરવામાં મદદ કરી?

વિવિધાએ વસુધાને કહ્યું કે તે તેને કોઈ જાદુ બતાવશે. વિવિધ એક ધાતુની પાઈપ લીધી. તેણે વસુધાને પાઈપનો એક છેડો તેના કાનની નજીક પકડવા કહ્યું. તેણે ધાતુની વસ્તુ વડે પાઈપના બીજા છેડાને હળવેથી ટકોરો માર્યો. તેણે વસુધાને પૂછ્યું કે તેણે શું સાંભળ્યું. વસુધાએ કહ્યું કે તેણે બે અવાજો સાંભળ્યા.
$(a)$ શું આ જાદુ હતો? વસુધાએ બે અવાજો કેમ સાંભળ્યા?
$(b)$ વિવિધ દ્વારા કયા મૂલ્યો કેળવવામાં આવ્યા છે?

મિશ્ર મત્સ્ય સંવર્ધન (Composite fish culture) એટલે શું?

નીચેનામાંથી કઈ વિદેશી (exotic) ઓલાદો છે?