સજીવો દ્વારા પ્રચલન (Locomotion) અને હલનચલન (Movement) કેવી રીતે દર્શાવવામાં આવે છે? ઉદાહરણ આપી સમજાવો.

(N/A) હલનચલન એ સજીવોનું એક મહત્વપૂર્ણ લક્ષણ છે.
પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓ અનેક પ્રકારના હલનચલન દર્શાવે છે.
$Amoeba$ માં,કોષરસનું વહન (streaming of protoplasm) એ હલનચલનનું એક સરળ સ્વરૂપ છે.
- ઘણા અન્ય સજીવો પક્ષ્મ (cilia),કશા (flagella) અને સ્પર્શકો (tentacles) દ્વારા હલનચલન દર્શાવે છે.
- મનુષ્યો પોપચાં,જીભ,હાથ-પગ અને જડબાં વગેરેનું હલનચલન દર્શાવે છે.
- કેટલાક પ્રકારના હલનચલનને કારણે સ્થાનમાં ફેરફાર થાય છે. આવા સ્વૈચ્છિક હલનચલનને પ્રચલન (locomotion) કહેવામાં આવે છે.
ચાલવું,દોડવું,ચઢવું,ઉડવું અને તરવું એ પ્રચલનના સ્વરૂપો છે.
પ્રચલન માટેના અંગો અન્ય પ્રકારના હલનચલન કરતા અલગ હોવા જરૂરી નથી.
$Paramecium$ માં,પક્ષ્મ ખોરાકને કોષમુખ (cytopharynx) દ્વારા આગળ વધારવામાં અને પ્રચલનમાં પણ મદદ કરે છે.
$Hydra$ તેના સ્પર્શકોનો ઉપયોગ શિકાર પકડવા અને પ્રચલન માટે કરી શકે છે.
મનુષ્યો શરીરની સ્થિતિ બદલવા અને પ્રચલન માટે હાથ-પગનો ઉપયોગ કરે છે.
આ તમામ અવલોકનો સૂચવે છે કે હલનચલન અને પ્રચલનનો અભ્યાસ અલગ રીતે કરી શકાતો નથી.
- આપણે કહી શકીએ કે તમામ પ્રચલન એ હલનચલન છે,પરંતુ તમામ હલનચલન એ પ્રચલન નથી.
વનસ્પતિઓ પણ પ્રકાશાનુવર્તન (phototaxis) કે ભૂઆનુવર્તન (geotaxis) જેવી હલનચલન દર્શાવે છે.
પ્રાણીઓમાં પ્રચલનની પદ્ધતિઓ તેમના નિવાસસ્થાન અને પરિસ્થિતિની માંગ મુજબ બદલાય છે.
- સામાન્ય રીતે,પ્રચલન ખોરાકની શોધ,આશ્રય,પ્રજનન,અનુકૂળ આબોહવા અથવા દુશ્મનો/શિકારીઓથી બચવા માટે કરવામાં આવે છે.