દવાઓ (drugs) ની વ્યાખ્યા આપો અને તેમનું વર્ગીકરણ સમજાવો.

(N/A) દવાઓ એ ઓછા આણ્વીય દળ $(\sim 100-500 \ u)$ ધરાવતા રસાયણો છે.
તેઓ મેક્રોમોલેક્યુલર લક્ષ્યો સાથે આંતરક્રિયા કરે છે અને જૈવિક પ્રતિભાવ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે જૈવિક પ્રતિભાવ ઉપચારાત્મક અને ઉપયોગી હોય,ત્યારે આ રસાયણોને દવાઓ (medicines) કહેવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ રોગોના નિદાન,નિવારણ અને સારવારમાં થાય છે.
દવા તરીકે વપરાતી મોટાભાગની દવાઓ જો ભલામણ કરેલ ડોઝ કરતા વધારે લેવામાં આવે તો તે સંભવિત ઝેર છે. ઉપચારાત્મક અસર માટે રસાયણોના ઉપયોગને કીમોથેરાપી કહેવામાં આવે છે.
દવાઓનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના માપદંડો પર કરી શકાય છે:
$(a)$ ફાર્માકોલોજીકલ અસરના આધારે: આ વર્ગીકરણ દવાઓની ફાર્માકોલોજીકલ અસર પર આધારિત છે. તે ડોકટરો માટે ઉપયોગી છે કારણ કે તે તેમને ચોક્કસ પ્રકારની સમસ્યાની સારવાર માટે ઉપલબ્ધ દવાઓની સંપૂર્ણ શ્રેણી પૂરી પાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે,એનાલજેસિક્સ પીડાનાશક અસર ધરાવે છે,એન્ટિસેપ્ટિક્સ સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી નાખે છે અથવા અટકાવે છે.
$(b)$ દવાની ક્રિયાના આધારે: તે ચોક્કસ જૈવ રાસાયણિક પ્રક્રિયા પર દવાની ક્રિયા પર આધારિત છે. ઉદાહરણ તરીકે,તમામ એન્ટિહિસ્ટામાઈન્સ હિસ્ટામાઈન સંયોજનની ક્રિયાને અટકાવે છે,જે શરીરમાં સોજો લાવે છે. હિસ્ટામાઈન્સની ક્રિયાને અવરોધિત કરવાની વિવિધ રીતો છે.
$(c)$ રાસાયણિક બંધારણના આધારે: તે દવાની રાસાયણિક રચના પર આધારિત છે. આ રીતે વર્ગીકૃત થયેલ દવાઓ સામાન્ય માળખાકીય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે અને ઘણીવાર સમાન ફાર્માકોલોજીકલ પ્રવૃત્તિ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,સલ્ફોનામાઈડ્સ સામાન્ય માળખાકીય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે.
$(d)$ આણ્વીય લક્ષ્યોના આધારે: દવાઓ સામાન્ય રીતે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ,લિપિડ્સ,પ્રોટીન અને ન્યુક્લિક એસિડ જેવા જૈવિક અણુઓ સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે. આને લક્ષ્ય અણુઓ અથવા ડ્રગ ટાર્ગેટ કહેવામાં આવે છે. કેટલીક સામાન્ય માળખાકીય લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતી દવાઓ લક્ષ્યો પર સમાન ક્રિયા કરવાની પદ્ધતિ ધરાવી શકે છે. આણ્વીય લક્ષ્યો પર આધારિત વર્ગીકરણ એ ઔષધીય રસાયણશાસ્ત્રીઓ માટે સૌથી ઉપયોગી વર્ગીકરણ છે.