માનવ કાનના વિવિધ ભાગો અને તેના કાર્યો વિશે માહિતી આપો.

(N/A) કાન બે મુખ્ય સંવેદનાત્મક કાર્યો કરે છે: સાંભળવું અને શરીરનું સંતુલન જાળવવું. તેથી તેને ફોનોરિસેપ્ટર પણ કહેવામાં આવે છે.
શારીરિક રચનાની દ્રષ્ટિએ,કાનને ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચી શકાય છે:
$(a)$ બાહ્ય કાન $(b)$ મધ્ય કાન $(c)$ અંતઃકર્ણ
$(a)$ બાહ્ય કાન: તે કર્ણપલ્લવ (pinna) અને બાહ્ય કર્ણનલિકાનો બનેલો છે.
કર્ણપલ્લવ ગળણી આકારની રચના છે જે હવામાં રહેલા ધ્વનિના તરંગોને એકત્રિત કરે છે. બાહ્ય કર્ણનલિકા '$S$' આકારની હોય છે અને તે કર્ણપટલ (tympanic membrane) સુધી વિસ્તરેલી હોય છે.
કર્ણનલિકામાં ખૂબ જ ઝીણા વાળ અને મીણ ઉત્પન્ન કરતી ગ્રંથીઓ (સેર્યુમિનસ ગ્રંથીઓ) હોય છે. આ ગ્રંથીઓ કાનનું મીણ (earwax) ઉત્પન્ન કરે છે,જે કર્ણનલિકાના અંદરના સ્તરને સુરક્ષિત અને લુબ્રિકેટ કરે છે.
$(b)$ મધ્ય કાન: કર્ણપટલ એ બાહ્ય કર્ણનલિકા અને મધ્ય કાન વચ્ચેનું પાતળું,દ્વિ-સ્તરીય અધિચ્છદીય પડ છે. તે તંતુમય સંયોજક પેશીઓનું બનેલું છે.
મધ્ય કાનમાં ત્રણ કર્ણ અસ્થિઓ હોય છે: હથોડી (Malleus),એરણ (Incus) અને પેંગડું (Stapes),જે સાંકળની જેમ જોડાયેલા હોય છે. હથોડી કર્ણપટલ સાથે અને પેંગડું અંતઃકર્ણની અંડાકાર બારી (oval window) સાથે જોડાયેલું હોય છે. આ અસ્થિઓ ધ્વનિ તરંગોને અંતઃકર્ણ સુધી પહોંચાડવાની કાર્યક્ષમતા વધારે છે.
યુસ્ટેશિયન નલિકા મધ્ય કાનના પોલાણને કંઠનળી સાથે જોડે છે,જે કર્ણપટલની બંને બાજુએ દબાણ સમાન રાખવામાં મદદ કરે છે.
$(c)$ અંતઃકર્ણ: પ્રવાહીથી ભરેલા અંતઃકર્ણને લેબિરિન્થ કહેવાય છે,જે અસ્થિ લેબિરિન્થ અને પટલીય લેબિરિન્થ એમ બે ભાગોનું બનેલું છે.
અસ્થિ લેબિરિન્થ એ નલિકાઓની શ્રેણી છે,જેની અંદર પટલીય લેબિરિન્થ આવેલું હોય છે. પટલીય લેબિરિન્થ એન્ડોલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ભરેલું હોય છે,જ્યારે અસ્થિ લેબિરિન્થ પેરિલિમ્ફ નામના પ્રવાહીથી ઘેરાયેલું હોય છે.
$(i)$ લેબિરિન્થના ગૂંચળાદાર ભાગને શંખિકા (cochlea) કહેવાય છે. રાઈસનરની પટલ અને બેસિલર પટલ શંખિકાને ઉપરના સ્કેલા વેસ્ટિબ્યુલી અને નીચેના સ્કેલા ટિમ્પેનીમાં વિભાજિત કરે છે. શંખિકાની અંદરની જગ્યાને સ્કેલા મીડિયા કહેવાય છે.
ઓર્ગન ઓફ કોર્ટી એ બેસિલર પટલ પર આવેલી રચના છે,જેમાં વાળ કોષો (hair cells) હોય છે જે શ્રવણ ગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે. વાળ કોષોની ઉપર ટેક્ટોરિયલ પટલ આવેલી હોય છે.
$(ii)$ અંતઃકર્ણમાં શંખિકાની ઉપર વેસ્ટિબ્યુલર એપરેટસ આવેલું હોય છે. તે ત્રણ અર્ધવર્તુળાકાર નલિકાઓ અને ઓટોલિથ અંગ (સેક્યુલ અને યુટ્રિકલ) નું બનેલું છે. ક્રિસ્ટા એમ્પ્યુલારિસ અને મેક્યુલા એ શરીરનું સંતુલન અને સ્થિતિ જાળવવા માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ ગ્રાહીઓ છે.