ખાતરો (Fertilizers) ટૂંકા ગાળાના ફાયદા આપે છે જ્યારે છાણિયું ખાતર (Manures) લાંબા ગાળાના ફાયદા આપે છે. શું તમે આ વિધાન સાથે સહમત છો? તમારા જવાબના સમર્થનમાં ત્રણ કારણો આપો.

મરઘાં નીચેના પૈકી કયા રોગકારકો (pathogens) માટે સંવેદનશીલ છે?

ભારતમાં લગભગ $45 \%$ ખેતીલાયક જમીન પિયત વગરની છે,અને વરસાદની અછતને કારણે ઘણીવાર પાક નિષ્ફળ જાય છે,જેનાથી દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આ પરિસ્થિતિએ ગ્રામજનોને વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ અને જળસ્ત્રાવ વ્યવસ્થાપનનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રેરિત કર્યા.
$(i)$ પિયત (Irrigation) એટલે શું?
$(ii)$ ખેતીલાયક જમીનને પાણી પૂરું પાડવા માટે અપનાવી શકાય તેવી બે અલગ-અલગ પ્રકારની સિંચાઈ પદ્ધતિઓની યાદી આપો.
$(iii)$ રાજન પાસે કયા મૂલ્યો છે જેણે ગ્રામજનોને તેમની સમસ્યા દૂર કરવામાં મદદ કરી?

$(a)$ મિશ્ર મત્સ્ય સંવર્ધન (Composite fish culture) પદ્ધતિ એટલે શું?
$(b)$ આ પદ્ધતિનો એક ફાયદો અને એક ગેરફાયદો જણાવો.

$(i)$ ખેતીની પદ્ધતિઓ અને પાકની ઉપજ જે ત્રણ પરિબળો પર આધાર રાખે છે તેની યાદી આપો.
$(ii)$ ખેતીની પદ્ધતિઓમાં સામેલ ત્રણ તબક્કાઓના નામ આપો.

શિયાળાની ઋતુમાં ઉગાડવામાં આવતા પાકને શું કહેવામાં આવે છે?