વેલેન્સ બોન્ડ થિયરી (સંયોજકતા બંધન સિદ્ધાંત) સમજાવો.

(N/A) લિગાન્ડની અસર હેઠળ ધાતુનો પરમાણુ અથવા આયન સંકરણ માટે $(n-1)d, ns, np$ અથવા $ns, np, nd$ કક્ષકો ઉપલબ્ધ કરાવે છે,જેથી અષ્ટફલકીય,સમચતુષ્ફલકીય,સમતલીય ચોરસ જેવી ચોક્કસ ભૂમિતિ ધરાવતી સમાન કક્ષકોનો સમૂહ મળે છે. ઉપલબ્ધ ધાતુ આયન કક્ષકોની સંખ્યા તેના સવર્ગ આંક (coordination number) જેટલી હોય છે.
કોષ્ટક: કક્ષકોની સંખ્યા અને સંકરણના પ્રકારો
| સવર્ગ આંક | સંકરણનો પ્રકાર | અવકાશમાં સંકર કક્ષકોની ગોઠવણી |
| :--- | :--- | :--- |
| $4$ | $sp^3$ | સમચતુષ્ફલકીય |
| $4$ | $dsp^2$ | સમતલીય ચોરસ |
| $5$ | $sp^3d$ | ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ |
| $6$ | $sp^3d^2$ | અષ્ટફલકીય |
| $6$ | $d^2sp^3$ | અષ્ટફલકીય |
સંકર કક્ષકોને લિગાન્ડની કક્ષકો સાથે અતિવ્યાપન (overlap) કરવા દેવામાં આવે છે જે બંધ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે છે.
ધાતુ આયનની દરેક સંકર કક્ષક લિગાન્ડ પાસેથી એક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ મેળવે છે.
જો $(n-1)d, ns, np$ કક્ષકો સંકરણમાં ભાગ લે તો સંકીર્ણ આંતરિક કક્ષકીય અથવા લો-સ્પિન કહેવાય છે અને જો $ns, np, nd$ કક્ષકો સંકરણમાં ભાગ લે તો તેને બાહ્ય કક્ષકીય અથવા હાઈ-સ્પિન કહેવાય છે.
વેલેન્સ બોન્ડ થિયરીના આધારે સંકીર્ણના ચુંબકીય વર્તણૂકના જ્ઞાન પરથી તેની ભૂમિતિની આગાહી કરવી શક્ય છે. જો બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય,તો સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય (diamagnetic) છે અને જો ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત હોય,તો તે અનુચુંબકીય (paramagnetic) છે.
એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે સંકર કક્ષકો વાસ્તવમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી. વાસ્તવમાં,સંકરણ એ સંકળાયેલ પરમાણ્વીય કક્ષકો માટેના તરંગ સમીકરણનું ગાણિતિક મેનીપ્યુલેશન છે.