ઝીઓલાઇટ્સ દ્વારા આકાર-પસંદગીયુક્ત ઉદ્દીપન (shape selective catalysis) સમજાવો.

(N/A) જે ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયા ઉદ્દીપકના છિદ્રાળુ બંધારણ અને પ્રક્રિયક તથા નીપજ અણુઓના કદ પર આધાર રાખે છે,તેને આકાર-પસંદગીયુક્ત ઉદ્દીપન કહેવામાં આવે છે.
ઝીઓલાઇટ્સ તેમના મધપૂડા જેવા બંધારણને કારણે સારા આકાર-પસંદગીયુક્ત ઉદ્દીપક છે. તેઓ સૂક્ષ્મ છિદ્રાળુ એલ્યુમિનોસિલિકેટ્સ છે,જેમાં સિલિકેટ્સનું ત્રિ-પરિમાણીય નેટવર્ક હોય છે,જેમાં કેટલાક સિલિકોન પરમાણુઓ એલ્યુમિનિયમ પરમાણુઓ દ્વારા બદલાય છે,જે $Al-O-Si$ માળખું આપે છે.
ઝીઓલાઇટ્સમાં થતી પ્રક્રિયાઓ પ્રક્રિયક અને નીપજ અણુઓના કદ અને આકાર તેમજ ઝીઓલાઇટ્સના છિદ્રો અને પોલાણ પર આધાર રાખે છે. તે કુદરતમાં જોવા મળે છે તેમજ ઉદ્દીપકીય પસંદગી માટે સંશ્લેષિત પણ કરવામાં આવે છે.
ઝીઓલાઇટ્સનો ઉપયોગ પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગોમાં હાઇડ્રોકાર્બનના ક્રેકિંગ અને આઇસોમેરાઇઝેશન માટે ઉદ્દીપક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગમાં વપરાતો એક મહત્વપૂર્ણ ઝીઓલાઇટ ઉદ્દીપક $ZSM-5$ છે. તે આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ કરીને તેને સીધા ગેસોલિન (પેટ્રોલ) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનાથી હાઇડ્રોકાર્બનનું મિશ્રણ મળે છે.