લેન્થેનોઇડ સંકોચન સમજાવો.

(N/A) પરમાણુ ક્રમાંક $La$ $(Z=57)$ થી $Lu$ $(Z=71)$ સુધી વધવાની સાથે લેન્થેનોઇડ્સની પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યામાં થતા ક્રમિક ઘટાડાને લેન્થેનોઇડ સંકોચન કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટના એક જ પેટાકોષમાં એક $4f$ ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા બીજા ઇલેક્ટ્રોનનું અપૂર્ણ શીલ્ડિંગ (આવરણ) થવાને કારણે ઉદ્ભવે છે.
જેમ જેમ પરમાણુ ક્રમાંક વધે છે,તેમ દરેક તબક્કે કેન્દ્રીય વીજભારમાં એક એકમનો વધારો થાય છે,જ્યારે નવો ઇલેક્ટ્રોન $4f$ કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
$4f$ કક્ષકોનો આકાર ખૂબ જ વિસ્તૃત હોય છે અને તેમની શીલ્ડિંગ અસર નબળી હોય છે,જે બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન પર વધતા કેન્દ્રીય આકર્ષણને સરભર કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
પરિણામે,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન વાદળને કેન્દ્રની નજીક ખેંચે છે,જેના પરિણામે પરમાણ્વીય અને આયનીય કદમાં ક્રમિક ઘટાડો થાય છે.