સ્થિતિ ઊર્જાના સંદર્ભમાં પૃષ્ઠતાણ સમજાવો.

(N/A) પ્રવાહીના અણુઓ વચ્ચેના આકર્ષણ બળને કારણે પ્રવાહી એકસાથે રહે છે.
ધારો કે એક અણુ $A$ પ્રવાહીની અંદર છે. આંતર-આણ્વીય અંતર એવું હોય છે કે તે તેની આસપાસના તમામ અણુઓ દ્વારા આકર્ષાય છે. આ આકર્ષણને કારણે અણુ માટે ઋણ સ્થિતિ ઊર્જા મળે છે,જે પસંદ કરેલા અણુની આસપાસના અણુઓની સંખ્યા અને વિતરણ પર આધાર રાખે છે. પ્રવાહીના જથ્થામાં રહેલા તમામ અણુઓની સરેરાશ સ્થિતિ ઊર્જા સમાન હોય છે.
હવે,સપાટીની નજીક રહેલા અણુનો વિચાર કરો. તેની નીચેનો અડધો ભાગ જ પ્રવાહીના અણુઓથી ઘેરાયેલો હોય છે. આને કારણે કેટલીક ઋણ સ્થિતિ ઊર્જા હોય છે,પરંતુ તે પ્રવાહીના જથ્થામાં રહેલા અણુ કરતા ઓછી હોય છે (આશરે અડધી).
આમ,પ્રવાહીની સપાટી પરના અણુઓ પાસે અંદરના અણુઓની તુલનામાં થોડી વધારાની સ્થિતિ ઊર્જા હોય છે. તેથી,પ્રવાહી બાહ્ય પરિસ્થિતિઓ પરવાનગી આપે તેટલું ન્યૂનતમ પૃષ્ઠફળ ધરાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે,કારણ કે આનાથી તંત્રની કુલ સ્થિતિ ઊર્જા ન્યૂનતમ થાય છે. આ ગુણધર્મને પૃષ્ઠતાણ કહેવામાં આવે છે.
પ્રવાહીના અણુઓ સતત ગતિશીલ હોવાથી,ત્યાં સંપૂર્ણપણે તીક્ષ્ણ સપાટી હોઈ શકતી નથી. સપાટીને લંબ દિશામાં થોડા આણ્વીય કદ જેટલા અંતરમાં પ્રવાહીના અણુઓની ઘનતા ઝડપથી ઘટીને શૂન્ય થઈ જાય છે. પ્રવાહીની મુક્ત સપાટીની નીચે $r_0$ જાડાઈના સ્તરને પૃષ્ઠ સ્તર કહેવામાં આવે છે.