ઓઝોનની બનાવટ સમજાવો. ઓઝોનના ગુણધર્મો સમજાવો અને તેના ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) બનાવટ: જ્યારે ઓક્સિજનના શુષ્ક પ્રવાહને શાંત વિદ્યુત વિભાર (silent electrical discharge) માંથી પસાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે ઓક્સિજનનું ઓઝોનમાં $(10 \%)$ રૂપાંતર થાય છે. આ નીપજને ઓઝોનાઇઝ્ડ ઓક્સિજન કહેવાય છે.
$3 O_{2(g)} \rightarrow 2 O_{3(g)}$; $\Delta H^{\circ} = +142 \ kJ \ mol^{-1}$
ઓક્સિજનમાંથી ઓઝોનનું નિર્માણ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા હોવાથી, તેના વિઘટનને રોકવા માટે શાંત વિદ્યુત વિભારનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે.
ભૌતિક ગુણધર્મો: શુદ્ધ ઓઝોન આછા વાદળી રંગનો વાયુ, ઘેરા વાદળી રંગનું પ્રવાહી અને જાંબલી-કાળા રંગનો ઘન પદાર્થ છે. તેની વિશિષ્ટ ગંધ હોય છે. ઓઝોન બે સંસ્પંદન બંધારણો ધરાવે છે. ઓઝોન અણુમાં બે ઓક્સિજન-ઓક્સિજન બંધ લંબાઈ સમાન $(128 \ pm)$ છે અને બંધકોણ $117^{\circ}$ છે. તેનો આણ્વીય આકાર કોણીય (bent) છે.
રાસાયણિક ગુણધર્મો:
$1$. ઓક્સિડેશનકર્તા: $PbS_{(s)} + 4 O_{3(g)} \rightarrow PbSO_{4(s)} + 4 O_{2(g)}$
$2$. આયોડાઇડ આયનો સાથે પ્રક્રિયા: $2 I^-_{(aq)} + H_2O_{(l)} + O_{3(g)} \rightarrow 2 OH^-_{(aq)} + I_{2(s)} + O_{2(g)}$
$3$. ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન: $NO_{(g)} + O_{3(g)} \rightarrow NO_{2(g)} + O_{2(g)}$
ઉપયોગો: તેનો ઉપયોગ જંતુનાશક, વિસંક્રામક અને પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે થાય છે. તે તેલ, હાથીદાંત, લોટ અને સ્ટાર્ચને બ્લીચ કરવા માટે પણ વપરાય છે. તે પોટેશિયમ પરમેંગેનેટના ઉત્પાદનમાં ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.