નિયંત્રિત સંવર્ધન (Controlled breeding) ના પ્રયોગો સમજાવો.

(A) નિયંત્રિત સંવર્ધનના પ્રયોગો કૃત્રિમ વીર્યસેચન (Artificial insemination) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
સંકરણ માટે,પસંદ કરેલા નર પિતૃમાંથી વીર્ય એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને સંવર્ધક દ્વારા પસંદ કરેલી માદાના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
વીર્યનો ઉપયોગ તરત જ કરી શકાય છે અથવા તેને થીજવીને (frozen) પછીની તારીખે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
તેને થીજવેલી સ્થિતિમાં માદા જ્યાં હોય ત્યાં પરિવહન પણ કરી શકાય છે. આ રીતે ઇચ્છિત સંકરણ કરવામાં આવે છે.
કૃત્રિમ વીર્યસેચન આપણને સામાન્ય સંવનનની ઘણી સમસ્યાઓને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
ઘણીવાર,કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે તો પણ પુખ્ત નર અને માદા પ્રાણીઓના સંકરણનો સફળતા દર ઘણો ઓછો હોય છે.
સંકર જાતોના સફળ ઉત્પાદનની તકો સુધારવા માટે,અન્ય માધ્યમોનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી $(MOET)$ એ પશુધનમાં સુધારણા માટેનો આવો જ એક કાર્યક્રમ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ગાયને $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે જેથી ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપર ઓવ્યુલેશન (અતિ અંડપાત) પ્રેરી શકાય.
સામાન્ય રીતે ચક્ર દીઠ એક ઈંડાને બદલે,તેઓ $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રાણીને કાં તો શ્રેષ્ઠ આખલા સાથે સંવનન કરાવવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ રીતે વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે. $8-32$ કોષીય અવસ્થામાં ફલિત ઈંડાઓને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને સરોગેટ માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે. આનુવંશિક માતા સુપર ઓવ્યુલેશનના બીજા રાઉન્ડ માટે ઉપલબ્ધ રહે છે.
- આ ટેકનોલોજી ગાય,ઘેટાં,સસલાં,ભેંસ,ઘોડી વગેરે માટે દર્શાવવામાં આવી છે.
- ટૂંકા સમયમાં પશુધનની સંખ્યા વધારવા માટે વધુ દૂધ આપતી માદાઓની જાતો અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા (ઓછી ચરબીયુક્ત માંસ) માંસ આપતા આખલાઓનું સફળતાપૂર્વક સંવર્ધન કરવામાં આવ્યું છે.