સ્પર્ધા (Competition) વિશે વિગતવાર સમજાવો.

(N/A) સ્પર્ધા એ જૈવિક ઉત્ક્રાંતિમાં એક શક્તિશાળી બળ છે.
સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે સ્પર્ધા ત્યારે થાય છે જ્યારે નજીકથી સંબંધિત જાતિઓ મર્યાદિત સંસાધનો માટે સ્પર્ધા કરે છે,પરંતુ આ સંપૂર્ણ સત્ય નથી.
પ્રથમ,સંપૂર્ણપણે અસંબંધિત જાતિઓ પણ સમાન સંસાધન માટે સ્પર્ધા કરી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,દક્ષિણ અમેરિકાના કેટલાક છીછરા તળાવોમાં,મુલાકાતી ફ્લેમિંગો અને ત્યાં રહેતી માછલીઓ તેમના સામાન્ય ખોરાક,તળાવમાં રહેલા ઝૂપ્લેન્કટન (પ્રાણીપ્લવક) માટે સ્પર્ધા કરે છે.
બીજું,સ્પર્ધા થવા માટે સંસાધનો મર્યાદિત હોવા જરૂરી નથી; હસ્તક્ષેપ સ્પર્ધા (interference competition) માં,એક જાતિની ખોરાક લેવાની કાર્યક્ષમતા બીજી જાતિની હાજરીને કારણે ઘટી શકે છે,ભલે સંસાધનો (ખોરાક અને જગ્યા) પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય.
તેથી,સ્પર્ધાને એવી પ્રક્રિયા તરીકે શ્રેષ્ઠ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં એક જાતિની યોગ્યતા (તેના '$r$' એટલે કે વધારાના આંતરિક દરના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે) બીજી જાતિની હાજરીમાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછી હોય છે.
પ્રયોગશાળાના પ્રયોગોમાં આ દર્શાવવું પ્રમાણમાં સરળ છે,જેમ કે ગૌસ અને અન્ય પ્રાયોગિક જીવવિજ્ઞાનીઓએ કર્યું હતું,કે જ્યારે સંસાધનો મર્યાદિત હોય ત્યારે સ્પર્ધાત્મક રીતે ચડિયાતી જાતિ અંતે બીજી જાતિનો નાશ કરશે,પરંતુ પ્રકૃતિમાં આવી સ્પર્ધાત્મક બાકાત (competitive exclusion) થવાના પુરાવા હંમેશા નિર્ણાયક હોતા નથી.
જોકે,કેટલાક કિસ્સાઓમાં મજબૂત અને ખાતરીપૂર્વકના પરોક્ષ પુરાવા અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ગલાપાગોસ ટાપુઓ પરના એબિંગડન કાચબા ટાપુ પર બકરા લાવ્યાના એક દાયકાની અંદર લુપ્ત થઈ ગયા હતા,જેનું મુખ્ય કારણ બકરાઓની વધુ સારી ચરવાની કાર્યક્ષમતા હતી.
પ્રકૃતિમાં સ્પર્ધાની ઘટના માટેનો બીજો પુરાવો 'સ્પર્ધાત્મક મુક્તિ' (competitive release) માંથી આવે છે,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે સ્પર્ધા કરતી જાતિને પ્રાયોગિક રીતે દૂર કરવામાં આવે છે.
કોનેલના ભવ્ય ક્ષેત્રીય પ્રયોગોએ દર્શાવ્યું હતું કે સ્કોટલેન્ડના ખડકાળ દરિયાકિનારા પર,મોટા અને સ્પર્ધાત્મક રીતે ચડિયાતા બાર્નેકલ '$Balanus$' આંતર-ભરતી વિસ્તાર પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે અને નાના બાર્નેકલ '$Chthamalus$' ને તે વિસ્તારમાંથી બાકાત રાખે છે.
સામાન્ય રીતે,માંસાહારી પ્રાણીઓની તુલનામાં શાકાહારી પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓ સ્પર્ધાથી વધુ પ્રતિકૂળ રીતે પ્રભાવિત થાય છે.