ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Acquired immunity) સમજાવો.

(N/A) ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ રોગકારક-વિશિષ્ટ હોય છે. તે સ્મૃતિ (memory) દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
જ્યારે આપણું શરીર પ્રથમ વખત કોઈ રોગકારકનો સામનો કરે છે,ત્યારે તે 'પ્રાથમિક પ્રતિચાર' (primary response) ઉત્પન્ન કરે છે,જે ઓછી તીવ્રતા ધરાવે છે.
તે જ રોગકારક સાથેનો પછીનો સંપર્ક અત્યંત તીવ્ર 'ગૌણ' (secondary) અથવા 'સ્મૃતિ આધારિત' (anamnestic) પ્રતિચાર પ્રેરે છે. આનું કારણ એ છે કે આપણા શરીરમાં પ્રથમ સંપર્કની સ્મૃતિ જળવાઈ રહે છે.
પ્રાથમિક અને ગૌણ રોગપ્રતિકારક પ્રતિચારો આપણા રુધિરમાં રહેલા બે વિશિષ્ટ પ્રકારના લસિકાકોષો (lymphocytes) દ્વારા થાય છે: $B$-લસિકાકોષો અને $T$-લસિકાકોષો.
$B$-લસિકાકોષો રોગકારકો સામે લડવા માટે રુધિરમાં પ્રોટીનનું સૈન્ય ઉત્પન્ન કરે છે; આ પ્રોટીનને એન્ટિબોડીઝ કહેવામાં આવે છે.
$T$-કોષો પોતે એન્ટિબોડીઝનો સ્ત્રાવ કરતા નથી,પરંતુ $B$-કોષોને તે ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરે છે.
દરેક એન્ટિબોડી અણુમાં ચાર પેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ હોય છે: બે નાની 'હલકી શૃંખલાઓ' (light chains) અને બે લાંબી 'ભારે શૃંખલાઓ' (heavy chains),જેને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
આપણા શરીરમાં વિવિધ પ્રકારના એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન થાય છે,જેમ કે $IgA, IgM, IgE,$ અને $IgG$.
આ એન્ટિબોડીઝ રુધિરમાં જોવા મળે છે,તેથી આ પ્રતિચારને 'હ્યુમરલ ઇમ્યુન રિસ્પોન્સ' (humoral immune response) કહેવામાં આવે છે.
ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક પ્રતિચારનો બીજો પ્રકાર 'કોષ-માધ્યિત રોગપ્રતિકારક પ્રતિચાર' (cell-mediated immune response) અથવા 'કોષ-માધ્યિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ' $(CMI)$ છે,જેનું સંચાલન $T$-લસિકાકોષો દ્વારા થાય છે.
$CMI$ અંગ પ્રત્યારોપણમાં ગ્રાફ્ટ રિજેક્શન (graft rejection) માટે જવાબદાર છે,કારણ કે શરીર 'સ્વ' (self) અને 'પર' (non-self) કોષો વચ્ચે તફાવત પારખી શકે છે.