વિવિધ પૃષ્ઠવંશીઓમાં રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને હૃદયના ક્રમિક વિકાસની ચર્ચા કરો.

(N/A) બધા જ પૃષ્ઠવંશીઓ સ્નાયુબદ્ધ અને ખંડયુક્ત હૃદય ધરાવે છે.
$(1)$ માછલીઓમાં $2$ ખંડયુક્ત હૃદય હોય છે જેમાં એક કર્ણક અને એક ક્ષેપક હોય છે. માછલીઓમાં હૃદય અશુદ્ધ રુધિરને ઝાલરો તરફ પંપ કરે છે,જ્યાં તેનું ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરમાં રૂપાંતર થાય છે અને ત્યારબાદ તે શરીરના વિવિધ ભાગોમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. ત્યાંથી અશુદ્ધ રુધિર ફરી હૃદયમાં પાછું ફરે છે. આને એકવડું પરિવહન (single circulation) કહેવાય છે.
$(2)$ ઉભયજીવીઓ અને સરીસૃપોમાં (મગર સિવાય) $3$ ખંડયુક્ત હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને એક ક્ષેપક હોય છે.
$(3)$ આ પ્રાણીઓમાં,ડાબું કર્ણક ઝાલરો/ફેફસાં/ત્વચામાંથી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર મેળવે છે અને જમણું કર્ણક શરીરના અન્ય ભાગોમાંથી અશુદ્ધ રુધિર મેળવે છે. જોકે,આ રુધિર એક જ ક્ષેપકમાં મિશ્રિત થઈ જાય છે,જે મિશ્રિત રુધિરને બહાર પંપ કરે છે. આને અપૂર્ણ બેવડું પરિવહન (incomplete double circulation) કહેવાય છે.
$(4)$ મગર,પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં $4$ ખંડયુક્ત હૃદય હોય છે,જેમાં બે કર્ણક અને બે ક્ષેપક હોય છે.
$(5)$ પક્ષીઓ અને સસ્તનોમાં,ડાબા અને જમણા કર્ણક દ્વારા મેળવેલ ઓક્સિજનયુક્ત અને અશુદ્ધ રુધિર અનુક્રમે તે જ બાજુના ક્ષેપકોમાં જાય છે. ક્ષેપકો રુધિરને કોઈપણ મિશ્રણ વગર બહાર પંપ કરે છે. આમ,આ સજીવોમાં બે અલગ રુધિરાભિસરણ માર્ગો હાજર હોય છે,જેને સંપૂર્ણ બેવડું પરિવહન (complete double circulation) કહેવાય છે.