(N/A) યકૃત,ફેફસાં અને ત્વચા ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
યકૃતની ભૂમિકા:
યકૃત એ પૃષ્ઠવંશીઓમાં સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે. તે પિત્ત દ્વારા કોલેસ્ટ્રોલ,સ્ટીરોઈડ હોર્મોન્સ,વિટામિન્સ,દવાઓ અને અન્ય નકામા પદાર્થોના ઉત્સર્જનમાં મદદ કરે છે. યુરિયાનું નિર્માણ યકૃતમાં ઓર્નિથિન ચક્ર દ્વારા થાય છે. એમોનિયા,જે એક ઝેરી પદાર્થ છે,તે યકૃતમાં ઝડપથી યુરિયામાં ફેરવાય છે અને ત્યારબાદ શરીરમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે. વધુમાં,યકૃત વિઘટિત હિમોગ્લોબિનને પિત્ત રંજકદ્રવ્યો જેવા કે બિલીરૂબિન અને બિલીવર્ડિનમાં ફેરવે છે.
ફેફસાંની ભૂમિકા:
ફેફસાં શ્વસન દરમિયાન શરીરમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ જેવા વાયુરૂપ નકામા પદાર્થોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
ત્વચાની ભૂમિકા:
ત્વચામાં વિવિધ ગ્રંથીઓ હોય છે જે છિદ્રો દ્વારા નકામા પદાર્થોના ઉત્સર્જનમાં મદદ કરે છે. તેમાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારની ગ્રંથીઓ હોય છે - સ્વેદ ગ્રંથીઓ (પરસેવાની ગ્રંથીઓ) અને તૈલ ગ્રંથીઓ.
સ્વેદ ગ્રંથીઓ અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત અને નલિકામય રચનાઓ છે જે રુધિરમાંથી નકામા પદાર્થોને અલગ કરે છે અને પરસેવા સ્વરૂપે ઉત્સર્જન કરે છે. પરસેવો શરીરમાંથી વધારાના ક્ષાર $(NaCl)$,પાણી અને યુરિયાના અલ્પ પ્રમાણને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
તૈલ ગ્રંથીઓ શાખિત ગ્રંથીઓ છે જે 'સીબમ' (sebum) નામનો તૈલી પદાર્થ સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં મીણ,સ્ટેરોલ્સ અને ફેટી એસિડ્સ હોય છે.