(A-D) પ્રોટોઝોઆ એ સૂક્ષ્મ એકકોષીય પ્રોટિસ્ટ છે જે વિષમપોષી પોષણ પદ્ધતિ ધરાવે છે. તેઓ હોલોઝોઈક,મૃતોપજીવી અથવા પરોપજીવી હોઈ શકે છે. તેમને ચાર મુખ્ય જૂથોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે:
$(1)$ અમીબાયડ પ્રોટોઝોઆ: આ એકકોષીય,જેલી જેવા સજીવો છે જે મીઠા પાણી,દરિયાઈ પાણી અથવા ભેજવાળી જમીનમાં જોવા મળે છે. તેમની પાસે પેરીપ્લાસ્ટનો અભાવ હોય છે અને તેઓ નગ્ન અથવા કેલ્કેરિયસ કવચ દ્વારા આવરી લેવાયેલા હોઈ શકે છે. તેઓ હલનચલન અને શિકાર પકડવા માટે સ્યુડોપોડિયા (ખોટા પગ) નો ઉપયોગ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે $Amoeba$ (મુક્તજીવી) અને $Entamoeba$ (પરોપજીવી).
$(2)$ કશાધારી પ્રોટોઝોઆ: આ મુક્તજીવી અથવા પરોપજીવી,અપ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે જે પ્રચલન અને શિકાર પકડવા માટે કશા (flagella) ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે $Trypanosoma$,જે મનુષ્યમાં સ્લીપિંગ સિકનેસ રોગ ફેલાવે છે.
$(3)$ પક્ષ્મધારી પ્રોટોઝોઆ: આ જલીય સજીવો છે જેમના સમગ્ર શરીરની સપાટી પર અસંખ્ય પક્ષ્મો (cilia) અને બે પ્રકારના કોષકેન્દ્રો હોય છે. પક્ષ્મો ખોરાકયુક્ત પાણીને ગલેટ (gullet) નામની ગુહામાં ધકેલવા માટે સંકલિત રીતે હલનચલન કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે $Paramoecium$ અને $Vorticella$.
$(4)$ સ્પોરોઝોઅન્સ: આમાં વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જેમાંથી મોટાભાગના રોગકારક અંતઃપરોપજીવી છે. તેઓ એકકોષકેન્દ્રીય હોય છે,પેલિકલ દ્વારા આવરી લેવાયેલા હોય છે અને તેમાં પક્ષ્મો કે કશા જેવા પ્રચલન અંગોનો અભાવ હોય છે. જાણીતું ઉદાહરણ $Plasmodium$ છે,જે મેલેરિયા ફેલાવે છે.