વર્ણન કરો: ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ અને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન.

(N/A) શ્વસન પ્રક્રિયામાં $NADH+H^{+}$ અને $FADH_{2}$ માં સંગ્રહિત ઉર્જા મુક્ત અને ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ ત્યારે પૂર્ણ થાય છે જ્યારે તેઓ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ દ્વારા ઓક્સિડાઇઝ થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન $O_{2}$ ને પસાર કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે $H_{2}O$ નું નિર્માણ થાય છે.
ચયાપચયનો માર્ગ જેના દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન એક વાહકથી બીજા વાહક સુધી જાય છે,તેને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કહેવામાં આવે છે.
તે કણાભસૂત્રની અંદરની પટલમાં હાજર હોય છે.
સાઇટ્રિક એસિડ ચક્ર દરમિયાન કણાભસૂત્રના મેટ્રિક્સમાં ઉત્પન્ન થયેલ $NADH$ માંથી ઇલેક્ટ્રોન $NADH$ ડિહાઇડ્રોજેનેઝ $(Complex-I)$ દ્વારા ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.
ત્યારબાદ ઇલેક્ટ્રોન અંદરની પટલમાં સ્થિત યુબિકવિનોન (ubiquinone) માં સ્થાનાંતરિત થાય છે.
યુબિકવિનોન $FADH_{2}$ $(Complex-II)$ દ્વારા પણ રિડ્યુસિંગ ઇક્વિવેલન્ટ્સ મેળવે છે,જે સાઇટ્રિક એસિડ ચક્રમાં સક્સિનેટના ઓક્સિડેશન દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે.
રિડ્યુસ્ડ યુબિકવિનોન ત્યારબાદ સાઇટોક્રોમ $bc_{1}$ કોમ્પ્લેક્સ $(Complex-III)$ દ્વારા સાઇટોક્રોમ $c$ માં ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરિત કરીને ઓક્સિડાઇઝ થાય છે.
સાઇટોક્રોમ $c$ એ અંદરની પટલની બહારની સપાટી સાથે જોડાયેલ એક નાનું પ્રોટીન છે અને તે $Complex-III$ અને $IV$ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણ માટે મોબાઇલ વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Complex-IV$ એટલે સાઇટોક્રોમ $c$ ઓક્સિડેઝ કોમ્પ્લેક્સ જેમાં સાઇટોક્રોમ $a$ અને $a_{3}$,અને બે કોપર સેન્ટર્સ હોય છે.
$ETS$ માં $ATP$ નિર્માણ:
જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં $Complex-I$ થી $IV$ દ્વારા એક વાહકથી બીજા વાહક સુધી જાય છે,ત્યારે તેઓ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ ના ઉત્પાદન માટે $ATP$ સિન્થેઝ $(Complex-V)$ સાથે જોડાય છે.
સંશ્લેષિત $ATP$ અણુઓની સંખ્યા ઇલેક્ટ્રોન દાતાની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે.
$NADH$ ના એક અણુનું ઓક્સિડેશન $3$ $ATP$ અણુઓ આપે છે,જ્યારે $FADH_{2}$ ના એક અણુનું ઓક્સિડેશન $2$ $ATP$ અણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
જોકે શ્વસનની વાયુજીવી પ્રક્રિયા માત્ર ઓક્સિજનની હાજરીમાં જ થાય છે,ઓક્સિજનની ભૂમિકા પ્રક્રિયાના અંતિમ તબક્કા સુધી મર્યાદિત છે. તેમ છતાં,ઓક્સિજનની હાજરી મહત્વપૂર્ણ છે,કારણ કે તે સિસ્ટમમાંથી હાઇડ્રોજન દૂર કરીને સમગ્ર પ્રક્રિયાને ચલાવે છે.
ઓક્સિજન અંતિમ હાઇડ્રોજન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે ($H_{2}O$ ના ઉત્પાદન માટે).
શ્વસનમાં,ઓક્સિડેશન-રિડક્શનની ઉર્જાનો ઉપયોગ આ જ પ્રક્રિયા માટે થાય છે. આ કારણોસર આ પ્રક્રિયાને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન કહેવામાં આવે છે.