ઓક્સિજન વિયોજન વક્ર (Oxygen dissociation curve) ની વ્યાખ્યા આપો. તેના સિગ્મોઇડ આકાર માટેનું કારણ જણાવો.

(N/A) ઓક્સિજન વિયોજન વક્ર એ ઓક્સિજનના વિવિધ આંશિક દબાણ $(pO_2)$ પર ઓક્સિહિમોગ્લોબિનની ટકાવારી સંતૃપ્તિ દર્શાવતો આલેખ છે.
આ વક્ર વિવિધ આંશિક દબાણે ઓક્સિહિમોગ્લોબિન અને હિમોગ્લોબિન વચ્ચેનું સંતુલન દર્શાવે છે.
ફેફસાંમાં ઓક્સિજનનું આંશિક દબાણ ઊંચું હોય છે,જે હિમોગ્લોબિન સાથે ઓક્સિજનના જોડાણને સરળ બનાવે છે અને ઓક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે.
પેશીઓમાં ઓક્સિજનનું આંશિક દબાણ ઓછું હોય છે,તેથી ઓક્સિહિમોગ્લોબિન વિયોજિત થઈને ઓક્સિજન મુક્ત કરે છે.
વક્રનો સિગ્મોઇડ ($S$-આકાર) આકાર હિમોગ્લોબિન સાથે ઓક્સિજનના સહકારી જોડાણને કારણે હોય છે. જ્યારે પ્રથમ ઓક્સિજનનો અણુ હિમોગ્લોબિનના ચાર હિમ જૂથોમાંથી એક સાથે જોડાય છે,ત્યારે તે પ્રોટીન બંધારણમાં ફેરફાર પ્રેરે છે. આ ફેરફાર બાકીના હિમ જૂથોની ઓક્સિજન માટેની આકર્ષણ શક્તિમાં વધારો કરે છે,જેનાથી અન્ય ઓક્સિજન અણુઓનું જોડાણ સરળ બને છે.