સંક્રાંતિ ધાતુઓની પ્રથમ શ્રેણીની સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓની સરખામણી અનુરૂપ ઊભી હરોળમાં રહેલી બીજી અને ત્રીજી શ્રેણીની ધાતુઓ સાથે કરો. નીચેના મુદ્દાઓ પર વિશેષ ભાર આપો:
$(i)$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાઓ,
$(ii)$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ,
$(iii)$ આયનીકરણ એન્થાલ્પી,અને
$(iv)$ પરમાણ્વીય કદ.

(N/A) $(i)$ $1^{st}, 2^{nd}$ અને $3^{rd}$ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં અનુક્રમે $3d, 4d$ અને $5d$ કક્ષકો ભરાય છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે એક જ ઊભી હરોળમાં રહેલા તત્વો સામાન્ય રીતે સમાન ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે.
પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં,બે તત્વો અસામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના દર્શાવે છે:
$Cr(24) = 3d^5 \, 4s^1$
$Cu(29) = 3d^{10} \, 4s^1$
તે જ રીતે,બીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં પણ અપવાદો છે. આ છે:
$Mo(42) = 4d^5 \, 5s^1$
$Tc(43) = 4d^6 \, 5s^1$
$Ru(44) = 4d^7 \, 5s^1$
$Rh(45) = 4d^8 \, 5s^1$
$Pd(46) = 4d^{10} \, 5s^0$
$Ag(47) = 4d^{10} \, 5s^1$
ત્રીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં પણ કેટલાક અપવાદો છે. આ છે:
$W(74) = 5d^4 \, 6s^2$
$Pt(78) = 5d^9 \, 6s^1$
$Au(79) = 5d^{10} \, 6s^1$
આ અપવાદોને પરિણામે,ઘણીવાર એવું બને છે કે એક જ સમૂહમાં રહેલા તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાઓ અસમાન હોય છે.
$(ii)$ ત્રણેય સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં તત્વો દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની સંખ્યા મધ્યમાં મહત્તમ અને છેડા પર ન્યૂનતમ હોય છે.
જોકે,પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં રહેલા તમામ તત્વો માટે $+2$ અને $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ ઘણી સ્થિર છે. પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં રહેલી તમામ ધાતુઓ $+2$ અને $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં સ્થિર સંયોજનો બનાવે છે. બીજી અને ત્રીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં $+2$ અને $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની સ્થિરતા ઘટે છે,જેમાં ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ વધુ મહત્વની છે.
ઉદાહરણ તરીકે $[Fe^{II}(CN)_6]^{4-}, [Co^{III}(NH_3)_6]^{3+}, [Ti(H_2O)_6]^{3+}$ સ્થિર સંકીર્ણો છે,પરંતુ બીજી અને ત્રીજી સંક્રાંતિ શ્રેણી માટે આવા કોઈ સંકીર્ણો જાણીતા નથી જેમ કે $Mo, W, Rh, Ir$. તેઓ એવા સંકીર્ણો બનાવે છે જેમાં તેમની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ ઊંચી હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે: $WCl_6, ReF_7, RuO_4,$ વગેરે.
$(iii)$ ત્રણેય સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં,પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી ડાબેથી જમણે વધે છે. જોકે,કેટલાક અપવાદો છે. ત્રીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી પ્રથમ અને બીજી સંક્રાંતિ શ્રેણી કરતા વધારે છે. આ ત્રીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં $4f$ ઇલેક્ટ્રોનની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે થાય છે.
બીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીના કેટલાક તત્વોની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં સમાન ઊભી હરોળમાં રહેલા તત્વો કરતા વધારે હોય છે. $2^{nd}$ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં એવા તત્વો પણ છે જેની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી $1^{st}$ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં સમાન ઊભી હરોળમાં રહેલા તત્વો કરતા ઓછી હોય છે.
$(iv)$ પરમાણ્વીય કદ સામાન્ય રીતે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે ઘટે છે. હવે,ત્રણેય સંક્રાંતિ શ્રેણીઓમાં,બીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીના તત્વોના પરમાણ્વીય કદ પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં સમાન ઊભી હરોળમાં રહેલા તત્વો કરતા મોટા હોય છે. જોકે,ત્રીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીના તત્વોના પરમાણ્વીય કદ બીજી સંક્રાંતિ શ્રેણીના અનુરૂપ સભ્યો જેટલા જ હોય છે. આ લેન્થેનોઇડ સંકોચનને કારણે છે.