પૃથ્વીના ચુંબકત્વ અંગે નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો:
$(a)$ સદિશને દર્શાવવા માટે ત્રણ રાશિઓની જરૂર પડે છે. પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રને દર્શાવવા માટે સામાન્ય રીતે વપરાતી ત્રણ સ્વતંત્ર રાશિઓના નામ આપો.
$(b)$ દક્ષિણ ભારતમાં કોઈ સ્થળે ડીપ એંગલ (નમન કોણ) આશરે $18^o$ છે. શું તમે બ્રિટનમાં તેના કરતા મોટો કે નાનો ડીપ એંગલ અપેક્ષા રાખશો?
$(c)$ જો તમે ઓસ્ટ્રેલિયાના મેલબોર્નમાં ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓનો નકશો બનાવો,તો શું રેખાઓ જમીનમાં જતી દેખાશે કે જમીનમાંથી બહાર આવતી દેખાશે?
$(d)$ જો હોકાયંત્રને ભૌગોલિક ઉત્તર કે દક્ષિણ ધ્રુવ પર મૂકવામાં આવે,તો તે કઈ દિશામાં નિર્દેશ કરશે?
$(e)$ એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર તેના કેન્દ્રમાં રહેલા $8 \times 10^{22} \, J \, T^{-1}$ ના ચુંબકીય મોમેન્ટ ધરાવતા ડાયપોલને કારણે ઉદ્ભવતા ક્ષેત્ર જેવું છે. આ સંખ્યાના ક્રમની ચકાસણી કરો.
$(f)$ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ દાવો કરે છે કે મુખ્ય ચુંબકીય $N-S$ ધ્રુવો સિવાય,પૃથ્વીની સપાટી પર વિવિધ દિશાઓમાં ગોઠવાયેલા અનેક સ્થાનિક ધ્રુવો છે. આવી વસ્તુ કેવી રીતે શક્ય છે?

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રને દર્શાવવા માટે સામાન્ય રીતે વપરાતી ત્રણ સ્વતંત્ર રાશિઓ છે:
$(i)$ ચુંબકીય ડેક્લિનેશન (Magnetic declination),
$(ii)$ ચુંબકીય ઇન્ક્લિનેશન અથવા ડીપ એંગલ (Magnetic inclination),
$(iii)$ પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો સમક્ષિતિજ ઘટક (Horizontal component).
$(b)$ ડીપ એંગલ અક્ષાંશ પર આધાર રાખે છે. બ્રિટન દક્ષિણ ભારત કરતા ચુંબકીય ઉત્તર ધ્રુવની વધુ નજીક હોવાથી,ત્યાં ડીપ એંગલ વધારે (આશરે $70^o$) હશે.
$(c)$ પૃથ્વીની ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ ચુંબકીય દક્ષિણ ધ્રુવ (ભૌગોલિક ઉત્તર ધ્રુવની નજીક) થી નીકળીને ચુંબકીય ઉત્તર ધ્રુવ (ભૌગોલિક દક્ષિણ ધ્રુવની નજીક) પર સમાપ્ત થાય છે. મેલબોર્ન દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં હોવાથી,ક્ષેત્ર રેખાઓ જમીનમાંથી બહાર આવતી દેખાશે.
$(d)$ ચુંબકીય ધ્રુવો પર પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર સંપૂર્ણપણે શિરોલંબ હોય છે. તેથી,શિરોલંબ સમતલમાં મુક્ત રીતે ફરી શકતું હોકાયંત્ર ઉત્તર ધ્રુવ પર નીચેની તરફ અને દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઉપરની તરફ નિર્દેશ કરશે.
$(e)$ ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = 8 \times 10^{22} \, J \, T^{-1}$ અને ત્રિજ્યા $r = 6.4 \times 10^6 \, m$ છે. ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 M}{4 \pi r^3}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\mu_0 = 4 \pi \times 10^{-7} \, T \, m \, A^{-1}$ મૂકતા $B \approx 0.3 \, G$ મળે છે,જે પૃથ્વીના વાસ્તવિક ચુંબકીય ક્ષેત્રના ક્રમનું છે.
$(f)$ સ્થાનિક ચુંબકીય ધ્રુવો પૃથ્વીના પોપડામાં રહેલા ચુંબકીય ખનિજો અથવા ફેરોમેગ્નેટિક પદાર્થોના જમાવડાને કારણે ઉદ્ભવે છે,જે સ્થાનિક ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ફેરફાર કરે છે.

Explore More

Similar Questions

એક સ્થળે ડીપનો ખૂણો (angle of dip) $30^{\circ}$ છે અને પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રનો સમક્ષિતિજ ઘટક $5 \times 10^{-5} \, T$ છે. તો તે સ્થળે શિરોલંબ ઘટક અને કુલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર શોધો.

ખાલી જગ્યા પૂરો:
$(i)$ ઉચ્ચ અક્ષાંશો પર ડેક્લિનેશન (મેગ્નેટિક ડેક્લિનેશન) ...... હોય છે.
$(ii)$ ભારતમાં ડેક્લિનેશન ...... છે.

એક ડીપ સર્કલને એવી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે કે તેની સોય ચુંબકીય મેરિડિયનમાં મુક્તપણે ફરે છે. આ સ્થિતિમાં,ડીપનો ખૂણો $40^{\circ}$ છે. હવે ડીપ સર્કલને એવી રીતે ફેરવવામાં આવે છે કે જે સમતલમાં સોય ફરે છે તે ચુંબકીય મેરિડિયન સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. આ સ્થિતિમાં સોય કેટલા ખૂણે નમશે?

ચુંબકીય વિષુવવૃત્ત પર પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રની કુલ તીવ્રતા $5$ $units$ છે. $37^{\circ}$ ના ચુંબકીય અક્ષાંશ પર તેનું મૂલ્ય કેટલું હશે?

પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર શેના કારણે છે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo