$(a)$ મથુરા રિફાઇનરી તાજમહેલ માટે શા માટે સમસ્યા ઊભી કરે છે?
$(b)$ દિલ્હીમાં લાઈકેન (lichens) કેમ જોવા મળતા નથી,જ્યારે મનાલી કે દાર્જિલિંગમાં તે સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે?
$(c)$ સ્મોગ (smog) એટલે શું? તેની હાનિકારક અસરો જણાવો.

(N/A) મથુરા રિફાઇનરી વાતાવરણમાં નાઇટ્રોજન અને સલ્ફરના ઓક્સાઇડ મુક્ત કરે છે. આ વાયુઓ પાણીની વરાળ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને એસિડ વર્ષા કરે છે,જે તાજમહેલના આરસપહાણને ક્ષીણ (corrosion) કરે છે.
$(b)$ લાઈકેન સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ પ્રદૂષણ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. દિલ્હીમાં ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ અને વાહનોના ધુમાડાને કારણે હવાનું પ્રદૂષણ ખૂબ વધારે છે,જે લાઈકેનની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. તેની સરખામણીમાં,મનાલી અને દાર્જિલિંગ જેવા સ્થળોએ સ્વચ્છ અને ભેજવાળું વાતાવરણ હોય છે જે લાઈકેનની વૃદ્ધિ માટે અનુકૂળ છે.
$(c)$ સ્મોગ એ વાતાવરણમાં રહેલા ધુમાડા અને ધુમ્મસના કણોનું મિશ્રણ છે.
સ્મોગની હાનિકારક અસરો:
$(i)$ તે દૃશ્યતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે,જેનાથી માર્ગ અને હવાઈ ટ્રાફિકમાં અવરોધ આવે છે.
$(ii)$ તે મનુષ્યોમાં શ્વસન સંબંધી ગંભીર સમસ્યાઓ પેદા કરે છે.