નિસ્તાપન (Calcination) અને ભૂંજન (Roasting) વિગતવાર સમજાવો.

(N/A) સંકેન્દ્રિત અયસ્કને ઓક્સાઈડમાં ફેરવવાની બે રીતો છે: $(A)$ નિસ્તાપન (Calcination) અને $(B)$ ભૂંજન (Roasting).
$(A)$ નિસ્તાપન (Calcination): નિસ્તાપનમાં અયસ્કને હવાના અભાવમાં અથવા મર્યાદિત પુરવઠામાં ગરમ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા બાષ્પશીલ અશુદ્ધિઓને દૂર કરે છે અને ધાતુ ઑક્સાઈડ બાકી રહે છે.
$Fe_{2}O_{3} \cdot xH_{2}O_{(s)} \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} Fe_{2}O_{3(s)} + xH_{2}O_{(g)}$
$ZnCO_{3(s)} \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} ZnO_{(s)} + CO_{2(g)}$
$CaCO_{3} \cdot MgCO_{3(s)} \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} CaO_{(s)} + MgO_{(s)} + 2CO_{2(g)}$
$(B)$ ભૂંજન (Roasting): ભૂંજનમાં અયસ્કને ધાતુના ગલનબિંદુથી નીચા તાપમાને હવાના નિયમિત પુરવઠા સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
સલ્ફાઈડ અયસ્કને લગતી કેટલીક પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$2ZnS + 3O_{2} \rightarrow 2ZnO + 2SO_{2}$
$2PbS + 3O_{2} \rightarrow 2PbO + 2SO_{2}$
$2Cu_{2}S + 3O_{2} \rightarrow 2Cu_{2}O + 2SO_{2}$
કૉપરની સલ્ફાઈડ અયસ્કને પરાવર્તની ભઠ્ઠીમાં ગરમ કરવામાં આવે છે. જો અયસ્ક આયર્ન ધરાવતી હોય,તો તેને ગરમ કરતાં પહેલાં સિલિકા સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે. આયર્ન ઑક્સાઈડ આયર્ન સિલિકેટના 'ધાતુમલ (slag)' તરીકે દૂર થાય છે અને કૉપર 'કૉપર મેટ્ટે (matte)' સ્વરૂપમાં મળે છે,જે $Cu_{2}S$ અને $FeS$ ધરાવે છે.
$FeO + SiO_{2} \rightarrow FeSiO_{3}$
ઉત્પાદિત $SO_{2}$ વાયુનો ઉપયોગ $H_{2}SO_{4}$ ના ઉત્પાદનમાં થાય છે.