જૈવવિવિધતાની નુકસાનીનાં કારણોની ચર્ચા કરો.

(N/A) વિશ્વ હાલમાં જાતિ વિલોપનનો સામનો કરી રહ્યું છે,જેના મુખ્ય ચાર કારણો છે,જેને સામૂહિક રીતે 'ધી એવિલ ક્વાર્ટેટ' ($The$ $Evil$ $Quartet$) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે:
$(a)$ વસવાટી નુકસાન અને અવખંડન: $(i)$ વર્ષાવનો,જે પૃથ્વીની જમીન સપાટીના $14\%$ થી વધુ વિસ્તારને આવરી લેતા હતા,તે હવે $6\%$ થી વધુ વિસ્તારમાં નથી. $(ii)$ એમેઝોન વર્ષાવનો,જેને 'પૃથ્વીનાં ફેફસાં' કહેવાય છે,તેને સોયાબીનની ખેતી કે ઢોરનાં ચારા માટે ઘાસના મેદાનોમાં ફેરવવા માટે કાપવામાં આવે છે. $(iii)$ પ્રદૂષણ અને વસવાટોનું અવનતિકરણ પણ ઘણી જાતિઓના અસ્તિત્વ માટે જોખમરૂપ છે. $(iv)$ માનવ પ્રવૃત્તિઓને કારણે જ્યારે વિશાળ વસવાટો નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે,ત્યારે જે સસ્તનો અને પક્ષીઓને વિશાળ પ્રદેશની જરૂર હોય છે,તેમની વસ્તીમાં ઘટાડો થાય છે.
$(b)$ અતિશોષણ: મનુષ્ય હંમેશા ખોરાક અને આશ્રય માટે પ્રકૃતિ પર નિર્ભર રહ્યો છે,પરંતુ જ્યારે 'જરૂરિયાત' 'લોભ'માં ફેરવાય છે,ત્યારે તે અતિશોષણ તરફ દોરી જાય છે. $(i)$ છેલ્લા $500$ વર્ષોમાં ઘણી જાતિઓનું વિલોપન (જેમ કે સ્ટીલર સી-કાઉ,પેસેન્જર પીજન) મનુષ્ય દ્વારા અતિશોષણને કારણે થયું છે. $(ii)$ હાલમાં,વિશ્વભરમાં ઘણી દરિયાઈ માછલીઓની વસ્તીનું અતિશય શોષણ થઈ રહ્યું છે,જે કેટલીક વ્યાવસાયિક રીતે મહત્વની જાતિઓના અસ્તિત્વને જોખમમાં મૂકે છે.
$(c)$ વિદેશી જાતિઓનું અતિક્રમણ: જ્યારે વિદેશી જાતિઓ અજાણતા કે જાણીજોઈને દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી કેટલીક આક્રમક બની જાય છે અને સ્થાનિક જાતિઓના ઘટાડા કે વિલોપનનું કારણ બને છે. $(i)$ પૂર્વ આફ્રિકાના વિક્ટોરિયા સરોવરમાં દાખલ કરાયેલ નાઈલ પર્શ માછલીને કારણે સિચલિડ $(cichlid)$ માછલીઓની $200$ થી વધુ જાતિઓ લુપ્ત થઈ ગઈ. $(ii)$ ગાજર ઘાસ $(Parthenium)$,ગંધારી $(Lantana)$ અને જળકુંભી $(Eichhornia)$ જેવી આક્રમક નીંદણ જાતિઓ પર્યાવરણીય નુકસાન કરે છે અને સ્થાનિક જાતિઓ માટે જોખમ ઊભું કરે છે. $(iii)$ જળચર ઉછેર માટે આફ્રિકન કેટફિશ $Clarias$ $gariepinus$ ની ગેરકાયદેસર રજૂઆત આપણી નદીઓમાં સ્થાનિક કેટફિશ માટે જોખમ ઊભું કરી રહી છે.
$(d)$ સહ-વિલોપન: જ્યારે કોઈ એક જાતિ લુપ્ત થાય છે,ત્યારે તેની સાથે અનિવાર્યપણે જોડાયેલી વનસ્પતિ અને પ્રાણી જાતિઓ પણ લુપ્ત થઈ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,જ્યારે યજમાન માછલી લુપ્ત થાય છે,ત્યારે તેના પરોપજીવીઓ પણ લુપ્ત થઈ જાય છે. અન્ય ઉદાહરણ સહ-ઉદવિકસિત વનસ્પતિ-પરાગવાહક પરસ્પરવાદનું છે,જ્યાં એકનું વિલોપન બીજાના વિલોપન તરફ દોરી જાય છે.