આલેખની મદદથી જાતિ-વિસ્તારના સંબંધ વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપો. જાતિ-વિસ્તારના સંબંધનું નિરૂપણ સમજાવો અને તે લઘુગુણક (logarithmic) માપક્રમ પર કેવી રીતે રેખીય બને છે તે જણાવો.

(N/A) જર્મનીના પ્રખ્યાત પ્રકૃતિવિદ્ અને ભૂગોળશાસ્ત્રી એલેકઝાન્ડર વોન હમ્બોલ્ટે દક્ષિણ અમેરિકાના જંગલોના વેરાન પ્રદેશોમાં તેમના પ્રારંભિક અને વ્યાપક સંશોધન દરમિયાન જોયું કે શોધખોળ વિસ્તારમાં વધારો કરવા સાથે કોઈ પ્રદેશની જાતિસમૃદ્ધિમાં વધારો થાય છે, પરંતુ તે અમુક મર્યાદા સુધી જ હોય છે.
આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ, પક્ષીઓ, ચામાચીડિયા, મીઠા જળની માછલીઓ વગેરે જેવા વિવિધ વર્ગકો $(taxa)$ માટે જાતિસમૃદ્ધિ અને વિસ્તાર વચ્ચેનો સંબંધ લંબચોરસ અતિવલય $(rectangular \, hyperbola)$ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
લઘુગુણક માપક્રમ પર, આ સંબંધ નીચેના સમીકરણ દ્વારા દર્શાવાતી સીધી રેખા છે:
$\log S = \log C + Z \log A$
જ્યાં:
$S = $ જાતિસમૃદ્ધિ $(Species \, richness)$
$A = $ વિસ્તાર $(Area)$
$Z = $ રેખાનો ઢાળ (સમાશ્રયણ ગુણાંક - $Regression \, coefficient$)
$C = Y$ આંતરછેદ $(Intercept)$
પરિસ્થિતિવિદોએ શોધ્યું કે $Z$ રેખાનું મૂલ્ય $0.1$ થી $0.2$ ની ક્ષેત્રમર્યાદામાં હોય છે, પછી ભલે તે વર્ગીકરણીય સમૂહ (બ્રિટનમાં વનસ્પતિઓ, કેલિફોર્નિયામાં પક્ષીઓ, ન્યૂયોર્કમાં મૃદુકાયો વગેરે) કોઈ પણ હોય.
પરંતુ જો તમે સમસ્ત ખંડો જેવા ખૂબ જ વિશાળ પ્રદેશો વચ્ચેના જાતિ-વિસ્તાર સંબંધોનું વિશ્લેષણ કરશો, તો જોવા મળે છે કે સમાશ્રયણ રેખાનો ઢાળ ખૂબ જ તીવ્ર છે ($Z$ નું મૂલ્ય $0.6$ થી $1.2$ ની ક્ષેત્રમર્યાદા દર્શાવે છે). ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલોમાં ફળાહારી પક્ષીઓ અને સસ્તનો માટે $Z$ રેખાનો ઢાળ $1.15$ જેટલો જોવા મળે છે.