જનીન અભિવ્યક્તિ (gene expression) પર એક સમજૂતીત્મક નોંધ લખો.

(N/A) જનીન અભિવ્યક્તિ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા જનીનમાં સંકેતિત માહિતીનો ઉપયોગ કાર્યાત્મક જનીન ઉત્પાદન,સામાન્ય રીતે પોલીપેપ્ટાઈડના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
જનીન નિયમન એ કોષોની જરૂરિયાત અને વિકાસના તબક્કાના આધારે જનીનોને 'ઓફ' અને 'ઓન' કરવાની પદ્ધતિ છે.
જનીન અભિવ્યક્તિનું નિયમન વિવિધ સ્તરે થઈ શકે છે:
સુકોષકેન્દ્રીઓમાં,તે નીચેના સ્તરે થાય છે:
$(i)$ ટ્રાન્સક્રિપ્શનલ સ્તર: પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટનું નિર્માણ.
$(ii)$ પ્રોસેસિંગ સ્તર: સ્પ્લાઈસિંગનું નિયમન.
$(iii)$ $mRNA$ નું વહન: કોષકેન્દ્રમાંથી કોષરસમાં.
$(iv)$ ટ્રાન્સલેશનલ સ્તર: પ્રોટીન સંશ્લેષણ.
આદિકોષકેન્દ્રીઓમાં,જનીન અભિવ્યક્તિ મુખ્યત્વે ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆતના દરને નિયંત્રિત કરીને કરવામાં આવે છે.
કોષમાં જનીનો કોઈ ચોક્કસ કાર્ય અથવા કાર્યોના સમૂહને કરવા માટે વ્યક્ત થાય છે.
ચયાપચયિક,શારીરિક અથવા પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ જનીનોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરે છે.
ભ્રૂણનો પુખ્ત સજીવમાં વિકાસ અને વિભેદન પણ જનીનોના અનેક સેટની અભિવ્યક્તિના સંકલિત નિયમનનું પરિણામ છે.
ટ્રાન્સક્રિપ્શન એકમમાં,આપેલ પ્રમોટર પર $RNA$ પોલિમરેઝની પ્રવૃત્તિ સહાયક પ્રોટીન સાથેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે શરૂઆતના સ્થાનોને ઓળખવાની તેની ક્ષમતાને અસર કરે છે.
આદિકોષકેન્દ્રીય $DNA$ ના પ્રમોટર પ્રદેશોની સુલભતા ઘણીવાર ઓપરેટર તરીકે ઓળખાતી અનુક્રમો સાથે પ્રોટીનની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
મોટાભાગના ઓપેરોન્સમાં ઓપરેટર પ્રદેશ પ્રમોટર તત્વોની બાજુમાં હોય છે અને મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં,ઓપરેટરના અનુક્રમો રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે.
દરેક ઓપેરોન પાસે તેનો વિશિષ્ટ ઓપરેટર અને વિશિષ્ટ રિપ્રેસર હોય છે; ઉદાહરણ તરીકે,$lac$ ઓપરેટર ફક્ત $lac$ ઓપેરોનમાં હાજર હોય છે અને તે ફક્ત $lac$ રિપ્રેસર સાથે જ ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે.