ટ્રાન્સફોર્મર એટલે શું? તેનો સિદ્ધાંત લખો અને તેની રચના સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ટ્રાન્સફોર્મર એ એક વિદ્યુત ઉપકરણ છે જે $AC$ વોલ્ટેજમાં વધારો કે ઘટાડો કરે છે.
જે ટ્રાન્સફોર્મર વોલ્ટેજ વધારે છે તેને સ્ટેપ-અપ ટ્રાન્સફોર્મર કહેવાય છે,જ્યારે જે ટ્રાન્સફોર્મર વોલ્ટેજ ઘટાડે છે તેને સ્ટેપ-ડાઉન ટ્રાન્સફોર્મર કહેવાય છે.
સિદ્ધાંત: ટ્રાન્સફોર્મર મ્યુચ્યુઅલ ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક ઇન્ડક્શનના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
રચના: ટ્રાન્સફોર્મરમાં એકબીજાથી અલગ કરેલા ગૂંચળાના બે સેટ હોય છે.
આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ,ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભ (core) પર કાં તો એકબીજાની ઉપર અથવા ગર્ભના અલગ-અલગ ભાગો પર વીંટાળવામાં આવે છે. જે ગૂંચળાને પ્રાઇમરી ગૂંચળું કહેવાય છે તેમાં $N_{p}$ આંટા હોય છે.
બીજા ગૂંચળાને સેકન્ડરી ગૂંચળું કહેવાય છે અને તેમાં $N_{s}$ આંટા હોય છે. પ્રાઇમરી ગૂંચળું એ ઇનપુટ ગૂંચળું છે અને સેકન્ડરી ગૂંચળું એ ટ્રાન્સફોર્મરનું આઉટપુટ ગૂંચળું છે.
ગૂંચળાને બે રીતે વીંટાળવામાં આવે છે:
$(1)$ કોર પ્રકાર: ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભના અલગ-અલગ ભાગો પર વીંટાળવામાં આવે છે,જે આકૃતિ $(b)$ માં દર્શાવેલ છે.
$(2)$ શેલ પ્રકાર: ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભ પર એકબીજાની ઉપર વીંટાળવામાં આવે છે,જે આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવેલ છે.

Explore More

Similar Questions

એક સ્ટેપ-અપ ટ્રાન્સફોર્મરનો ટ્રાન્સફોર્મેશન રેશિયો $5:3$ છે. જો પ્રાયમરી કોઈલનો વોલ્ટેજ $60 \, V$ હોય,તો સેકન્ડરી કોઈલનો વોલ્ટેજ કેટલો હશે ($, V$ માં)?

એક ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાયમરી અને સેકન્ડરી ગૂંચળામાં આંટાઓની સંખ્યા અનુક્રમે $50$ અને $200$ છે. જો પ્રાયમરી ગૂંચળામાં પ્રવાહ $4 \,A$ હોય, તો સેકન્ડરી ગૂંચળામાં પ્રવાહ કેટલો હશે ($\,A$ માં)?

એક ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાઇમરી ગૂંચળામાં $500$ આંટા છે,જ્યારે તેના સેકન્ડરી ગૂંચળામાં $5000$ આંટા છે. પ્રાઇમરી ગૂંચળાને $20\, V, 50\, Hz$ ના $ac$ સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે છે. તો સેકન્ડરી ગૂંચળામાં આઉટપુટ કેટલું હશે?

એક સામાન્ય ટ્રાન્ઝિસ્ટર રેડિયો સેટને તેના સંચાલન માટે $12\,V$ $(D.C.)$ ની જરૂર પડે છે. આ $D.C.$ સ્ત્રોત ટ્રાન્સફોર્મર અને રેક્ટિફાયર સર્કિટનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે,જે પ્રમાણભૂત ઘરેલું $A.C.$ સપ્લાય પર $220\,V$ $(A.C.)$ પર કાર્ય કરે છે. જો ગૌણ ગૂંચળા (secondary coil) ના આંટાની સંખ્યા $24$ હોય,તો પ્રાથમિક ગૂંચળા (primary coil) ના આંટાની સંખ્યા કેટલી હશે?

એક આદર્શ ટ્રાન્સફોર્મરનો ટર્ન્સ રેશિયો $10$ છે. જ્યારે પ્રાઈમરી કોઈલને $220 \ V$,$50 \ Hz$ ના સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવે છે,ત્યારે પાવર આઉટપુટ કેટલું હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo