ચેતાસંધિ (Synapse) એટલે શું? ચેતાસંધિના કેટલા પ્રકારો જોવા મળે છે? આકૃતિ સાથે ચેતાસંધિ દ્વારા ચેતા આવેગના વહન વિશે ચર્ચા કરો.

(N/A) ચેતાસંધિ એ એક જોડાણ છે જેના દ્વારા ચેતા આવેગ એક ચેતાકોષમાંથી બીજા ચેતાકોષમાં વહન પામે છે.
ચેતાસંધિના બે પ્રકારો છે:
$(i)$ વિદ્યુતીય ચેતાસંધિ (Electrical synapses)
$(ii)$ રાસાયણિક ચેતાસંધિ (Chemical synapses)
$(i)$ વિદ્યુતીય ચેતાસંધિ:
વિદ્યુતીય ચેતાસંધિમાં,પૂર્વ-ચેતાસંધિ અને પશ્ચ-ચેતાસંધિ ચેતાકોષોની પટલ ખૂબ જ નજીક હોય છે. વિદ્યુત પ્રવાહ આ ચેતાસંધિઓ દ્વારા સીધો એક ચેતાકોષમાંથી બીજા ચેતાકોષમાં વહી શકે છે. વિદ્યુતીય ચેતાસંધિ દ્વારા આવેગનું વહન એ એક જ અક્ષતંતુ (axon) પર થતા આવેગના વહન જેવું જ છે. વિદ્યુતીય ચેતાસંધિ દ્વારા આવેગનું વહન હંમેશા રાસાયણિક ચેતાસંધિ કરતા ઝડપી હોય છે. આપણા શરીરમાં વિદ્યુતીય ચેતાસંધિઓ દુર્લભ છે.
$(ii)$ રાસાયણિક ચેતાસંધિ:
રાસાયણિક ચેતાસંધિમાં,પૂર્વ-ચેતાસંધિ અને પશ્ચ-ચેતાસંધિ ચેતાકોષોની પટલ એક પ્રવાહીથી ભરેલી જગ્યા દ્વારા અલગ પડે છે જેને ચેતાસંધિ ફાટ (synaptic cleft) કહેવાય છે. પૂર્વ-ચેતાસંધિ ચેતાકોષ ચેતાસંધિ ફાટ દ્વારા પશ્ચ-ચેતાસંધિ ચેતાકોષમાં આવેગનું વહન કરે છે. આ ચેતાસંધિઓ પર આવેગના વહનમાં ન્યુરોટ્રાન્સમીટર તરીકે ઓળખાતા રસાયણો સામેલ હોય છે. અક્ષતંતુના છેડાઓમાં આ ન્યુરોટ્રાન્સમીટરથી ભરેલી પુટિકાઓ હોય છે. જ્યારે આવેગ અક્ષતંતુના છેડા પર પહોંચે છે,ત્યારે તે ચેતાસંધિ પુટિકાઓને પટલ તરફ ગતિ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જ્યાં તેઓ કોષરસ પટલ સાથે જોડાઈને તેમના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરને ચેતાસંધિ ફાટમાં મુક્ત કરે છે. મુક્ત થયેલા ન્યુરોટ્રાન્સમીટર પશ્ચ-ચેતાસંધિ પટલ પર હાજર તેમના વિશિષ્ટ ગ્રાહકો સાથે જોડાય છે. આ જોડાણ આયન ચેનલો ખોલે છે,જે આયનોના પ્રવેશને મંજૂરી આપે છે જે પશ્ચ-ચેતાસંધિ ચેતાકોષમાં નવો પોટેન્શિયલ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. વિકસિત થયેલ નવો પોટેન્શિયલ ઉત્તેજક અથવા અવરોધક હોઈ શકે છે.