જળ પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણો કયા છે? સમજાવો.

(N/A) જળ પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ રોગકારક જીવાણુઓ (Pathogens): જળ પ્રદૂષણના સૌથી ગંભીર પ્રદૂષકો રોગકારક જીવાણુઓ છે. તેમાં બેક્ટેરિયા અને અન્ય સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે ઘરેલું ગટર અને પ્રાણીઓના મળમાંથી પાણીમાં પ્રવેશે છે. માનવ મળમાં $Escherichia \ coli$ અને $Streptococcus \ faecalis$ જેવા બેક્ટેરિયા હોય છે જે જઠરાંત્રિય રોગોનું કારણ બને છે.
$(ii)$ કાર્બનિક કચરો: અન્ય મુખ્ય જળ પ્રદૂષક કાર્બનિક પદાર્થો છે જેમ કે પાંદડા,ઘાસ,કચરો વગેરે. તે રન-ઓફના પરિણામે પાણીને પ્રદૂષિત કરે છે. પાણીમાં ફાયટોપ્લાંકટોનનો અતિશય વિકાસ પણ જળ પ્રદૂષણનું કારણ છે. આ કચરો જૈવવિઘટનીય છે.
બેક્ટેરિયાની મોટી વસ્તી પાણીમાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરે છે અને પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનો વપરાશ કરે છે. પાણીમાં ઓગળી શકે તેવા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ મર્યાદિત હોય છે.
ઠંડા પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનની સાંદ્રતા $10 \ ppm$ સુધી હોય છે,જ્યારે હવામાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ લગભગ $200,000 \ ppm$ હોય છે. આ કારણે,મધ્યમ માત્રામાં કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન પણ ઓગળેલા ઓક્સિજનને ઘટાડી શકે છે.
જળચર જીવન માટે પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનની સાંદ્રતા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનની સાંદ્રતા $6 \ ppm$ થી ઓછી હોય,તો માછલીઓની વૃદ્ધિ અટકી જાય છે.
ઓક્સિજન વાતાવરણમાંથી અથવા દિવસ દરમિયાન જલીય લીલી વનસ્પતિઓ દ્વારા થતી પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા પાણીમાં પહોંચે છે.
રાત્રિ દરમિયાન પ્રકાશસંશ્લેષણ અટકી જાય છે,પરંતુ વનસ્પતિઓ શ્વસન ચાલુ રાખે છે,જેના પરિણામે ઓગળેલા ઓક્સિજનમાં ઘટાડો થાય છે.
સૂક્ષ્મજીવો પણ કાર્બનિક પદાર્થોના ઓક્સિડેશન માટે ઓગળેલા ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરે છે. તેથી,જો પાણીમાં ખૂબ વધારે કાર્બનિક પદાર્થો ઉમેરવામાં આવે,તો તમામ ઉપલબ્ધ ઓક્સિજન વપરાઈ જાય છે,જેના કારણે ઓક્સિજન પર આધારિત જળચર જીવો મૃત્યુ પામે છે.
અજારક બેક્ટેરિયા,જેને ઓક્સિજનની જરૂર હોતી નથી,તે કાર્બનિક કચરાને તોડવાનું શરૂ કરે છે અને એવા રસાયણો ઉત્પન્ન કરે છે જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
જારક બેક્ટેરિયા,જેને ઓક્સિજનની જરૂર હોય છે,તે કાર્બનિક કચરાનું વિઘટન કરે છે અને પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનને ઘટાડે છે.
પાણીના ચોક્કસ નમૂનામાં કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે બેક્ટેરિયા દ્વારા જરૂરી ઓક્સિજનની માત્રાને બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ $(BOD)$ કહેવામાં આવે છે.