આલ્કલી ધાતુઓના સામાન્ય ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો કયા છે?

(N/A) આલ્કલી ધાતુઓના ભૌતિક ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ તેઓ ખૂબ જ નરમ હોય છે અને સરળતાથી કાપી શકાય છે. સોડિયમ ધાતુને છરી વડે સરળતાથી કાપી શકાય છે.
$(ii)$ તેઓ હળવા રંગના હોય છે અને દેખાવમાં મોટાભાગે રૂપેરી સફેદ હોય છે.
$(iii)$ મોટા પરમાણુ કદને કારણે તેમની ઘનતા ઓછી હોય છે. સમૂહમાં $Li$ થી $Cs$ તરફ જતાં ઘનતા વધે છે. આમાં $K$ એક અપવાદ છે,જેની ઘનતા $Na$ કરતા ઓછી હોય છે.
$(iv)$ આલ્કલી ધાતુઓમાં રહેલા ધાત્વિક બંધ ખૂબ જ નબળા હોય છે. તેથી,તેમના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ નીચા હોય છે.
$(v)$ આલ્કલી ધાતુઓ અને તેમના ક્ષારો જ્યોતને લાક્ષણિક રંગ આપે છે. આનું કારણ એ છે કે જ્યોતની ગરમી બાહ્ય કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનને ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરે ઉત્તેજિત કરે છે. જ્યારે આ ઉત્તેજિત ઇલેક્ટ્રોન પાછો મૂળ સ્થિતિમાં આવે છે,ત્યારે તે દ્રશ્યમાન વિસ્તારમાં વિકિરણ તરીકે વધારાની ઉર્જા ઉત્સર્જિત કરે છે.
$(vi)$ તેઓ પ્રકાશ-વિદ્યુત અસર (photoelectric effect) પણ દર્શાવે છે. જ્યારે $Cs$ અને $K$ જેવી ધાતુઓ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.
$(b)$ આલ્કલી ધાતુઓના રાસાયણિક ગુણધર્મો: આલ્કલી ધાતુઓ તેમની ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે અત્યંત પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે. જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ પ્રતિક્રિયાશીલતા વધે છે.
$(1)$ તેઓ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોક્સાઇડ અને ડાયહાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે. સામાન્ય પ્રક્રિયા: $2M + 2H_2O \rightarrow 2MOH + H_2$
$(2)$ તેઓ ડાયહાઇડ્રોજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ધાતુ હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે. સામાન્ય પ્રક્રિયા: $2M + H_2 \rightarrow 2M^+H^-$
$(3)$ $Li$ સિવાયની લગભગ તમામ આલ્કલી ધાતુઓ હેલોજન સાથે સીધી પ્રક્રિયા કરીને આયનીય હેલાઇડ બનાવે છે. $2M + Cl_2 \rightarrow 2MCl$ $(M = Na, K, Rb, Cs)$. $Li^+$ આયન કદમાં ખૂબ નાનો હોવાથી,તે હેલાઇડ આયન આસપાસના ઇલેક્ટ્રોન વાદળને વિકૃત કરી શકે છે,તેથી લિથિયમ હેલાઇડ સહસંયોજક સ્વભાવના હોય છે.
$(4)$ તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે. સમૂહમાં નીચે જતાં રિડક્શન ક્ષમતા સામાન્ય રીતે વધે છે. જોકે,$Li$ અપવાદ છે કારણ કે તેની ઉચ્ચ જલીયકરણ ઉર્જાને કારણે તે સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.