એડ્રીનલ ગ્રંથિનું સ્થાન અને તેમાં રહેલા પેશીઓના પ્રકારો જણાવો.

(N/A) સ્થાન: આપણા શરીરમાં એડ્રીનલ ગ્રંથિઓની એક જોડ હોય છે,જે દરેક મૂત્રપિંડના અગ્ર ભાગે આવેલી હોય છે.
પેશીઓના પ્રકારો: આ ગ્રંથિ બે પ્રકારની પેશીઓની બનેલી છે:
$1$. એડ્રીનલ મજ્જક (Adrenal Medulla): જે મધ્યમાં આવેલી પેશી છે.
$2$. એડ્રીનલ બાહ્યક (Adrenal Cortex): જે મજ્જકની બહારની તરફ આવેલી પેશી છે.
એડ્રીનલ મજ્જકના કાર્યો:
- તે બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: એડ્રીનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) અને નોર-એડ્રીનાલિન (નોર-એપિનેફ્રાઇન),જેને સામૂહિક રીતે કેટેકોલામાઇન્સ કહેવાય છે.
- આ કટોકટીના અંતઃસ્ત્રાવો અથવા 'લડો કે ભાગો' (fight or flight) ના અંતઃસ્ત્રાવો છે,જે તણાવની સ્થિતિમાં મુક્ત થાય છે.
- તે સતર્કતા,કીકીનું વિસ્તરણ,રૂંવાડા ઉભા થવા,પરસેવો થવો,હૃદયના ધબકારા,હૃદયના સંકોચનનું બળ અને શ્વસન દર વધારે છે.
- તે ગ્લાયકોજન,લિપિડ્સ અને પ્રોટીનનું વિઘટન પ્રેરે છે.
એડ્રીનલ બાહ્યકના કાર્યો:
- તે ત્રણ સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે: ઝોના ગ્લોમેર્યુલોસા (બહારનું સ્તર),ઝોના ફેસિક્યુલાટા (મધ્યનું સ્તર) અને ઝોના રેટીક્યુલેરીસ (અંદરનું સ્તર).
- તે કોર્ટિકોઇડ્સ નામના અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં મુખ્યત્વે ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે.
- ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ (દા.ત.,કોર્ટિસોલ) કાર્બોદિત ચયાપચયમાં ભાગ લે છે,ગ્લુકોનિયોજેનેસિસ,લિપોલિસિસ અને પ્રોટીઓલિસિસને ઉત્તેજિત કરે છે અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને દબાવે છે.
- મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સ (દા.ત.,એલ્ડોસ્ટેરોન) મૂત્રપિંડ નલિકાઓમાં $Na^{+}$ અને પાણીના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરીને અને $K^{+}$ તથા ફોસ્ફેટ આયનોના ઉત્સર્જન દ્વારા પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું સંતુલન જાળવે છે.
- તે અલ્પ માત્રામાં એન્ડ્રોજેનિક સ્ટીરોઇડ્સનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે,જે તરુણાવસ્થા દરમિયાન કક્ષીય વાળ,પ્યુબિક વાળ અને ચહેરાના વાળના વિકાસમાં ભૂમિકા ભજવે છે.
- એડ્રીનલ બાહ્યકના અંતઃસ્ત્રાવોનું ઓછું ઉત્પાદન એડિસનનો રોગ (Addison's disease) પ્રેરે છે.