કઠિન પાણી (Hard water) અને મૃદુ પાણી (Soft water) વચ્ચેનો તફાવત સમજાવો.

વરસાદનું પાણી લગભગ શુદ્ધ હોય છે. તે એક સારું દ્રાવક હોવાથી,જ્યારે તે પૃથ્વીની સપાટી પર વહે છે,ત્યારે તે ઘણા ક્ષારોને ઓગાળે છે.
પાણીમાં કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમના ક્ષારો હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ,ક્લોરાઇડ અને સલ્ફેટ સ્વરૂપે હાજર હોય ત્યારે પાણી 'કઠિન' બને છે.
કઠિન પાણી સાબુ સાથે ફીણ આપતું નથી. કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમના દ્રાવ્ય ક્ષારોથી મુક્ત પાણીને 'મૃદુ' પાણી કહેવાય છે. તે સાબુ સાથે સરળતાથી ફીણ આપે છે.
કઠિન પાણી સાબુ સાથે અવક્ષેપ (scum) બનાવે છે. સોડિયમ સ્ટેઅરેટ $(C_{17}H_{35}COONa)$ ધરાવતો સાબુ કઠિન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Ca^{2+}$ અથવા $Mg^{2+}$ સ્ટેઅરેટના અવક્ષેપ બનાવે છે.
$2 C_{17}H_{35}COONa_{(aq)} + M^{2+}_{(aq)} \longrightarrow (C_{17}H_{35}COO)_{2} M_{(s)} \downarrow + 2 Na^{+}_{(aq)}$
અહીં,$M$ એ $Ca^{2+}$ અથવા $Mg^{2+}$ દર્શાવે છે.
તેથી,તે કપડાં ધોવા માટે અયોગ્ય છે. તે બોઈલર માટે પણ હાનિકારક છે કારણ કે ક્ષારોના જમા થવાથી સ્કેલ બને છે,જે બોઈલરની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે. પાણીની કઠિનતા બે પ્રકારની હોય છે: $(i)$ અસ્થાયી કઠિનતા,અને $(ii)$ સ્થાયી કઠિનતા.