કંકાલ સ્નાયુ પેશીની સૂક્ષ્મ રચના વિશે ચર્ચા કરો.

(N/A) આપણા શરીરમાં દરેક વ્યવસ્થિત કંકાલ સ્નાયુ સ્નાયુબદ્ધ જૂથો અથવા પુલક (fascicles) ના બનેલા હોય છે,જે એક સામાન્ય કોલેજનયુક્ત સંયોજક પેશીના સ્તર દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને ફેસિયા (fascia) કહેવામાં આવે છે. દરેક સ્નાયુબદ્ધ જૂથમાં ઘણા સ્નાયુતંતુઓ હોય છે.
- દરેક સ્નાયુતંતુ કોષરસસ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે જેને સારકોલેમા (sarcolemma) કહેવાય છે,જે સારકોપ્લાઝમ (sarcoplasm) ને ઘેરે છે.
- સ્નાયુતંતુ એક સિન્સિટિયમ (syncytium) છે કારણ કે સારકોપ્લાઝમમાં ઘણા કોષકેન્દ્રો હોય છે.
- સ્નાયુતંતુઓનું અંતઃકોષરસજાળ (સારકોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ) કેલ્શિયમ આયનોનું સંગ્રહસ્થાન છે.
- સ્નાયુતંતુની એક લાક્ષણિકતા સારકોપ્લાઝમમાં સમાંતર ગોઠવાયેલા મોટી સંખ્યામાં તંતુઓની હાજરી છે,જેને માયોફિલામેન્ટ્સ અથવા માયોફિબ્રિલ્સ કહેવામાં આવે છે.
- દરેક માયોફિબ્રિલ પર એકાંતરે ઘેરા અને આછા પટ્ટાઓ હોય છે. આ બે મહત્વપૂર્ણ પ્રોટીન - એક્ટિન અને માયોસિનની વિતરણ પદ્ધતિને કારણે છે.
- આછા પટ્ટાઓમાં એક્ટિન હોય છે અને તેને $I$-બેન્ડ (આઈસોટ્રોપિક બેન્ડ) કહેવામાં આવે છે.
- ઘેરા પટ્ટાને $A$-બેન્ડ (એનિસોટ્રોપિક બેન્ડ) કહેવામાં આવે છે અને તેમાં માયોસિન પ્રોટીન હોય છે.
- બંને પ્રોટીન સળિયા જેવા બંધારણો તરીકે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે એકબીજાને અને માયોફિબ્રિલ્સની લંબાઈની ધરીને સમાંતર હોય છે.
- એક્ટિન તંતુઓ માયોસિન તંતુઓની તુલનામાં પાતળા હોય છે.
- દરેક $I$-બેન્ડના કેન્દ્રમાં એક સ્થિતિસ્થાપક તંતુ હોય છે જેને $Z$-રેખા કહેવાય છે,જે તેને દુભાગે છે. પાતળા તંતુઓ $Z$-રેખા સાથે મજબૂતીથી જોડાયેલા હોય છે.
- $A$-બેન્ડમાં જાડા તંતુઓ પણ આ બેન્ડની મધ્યમાં એક પાતળી તંતુમય પટલ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને $M$-રેખા કહેવાય છે.
- $A$ અને $I$ બેન્ડ માયોફિબ્રિલ્સની સમગ્ર લંબાઈ દરમિયાન એકાંતરે ગોઠવાયેલા હોય છે.
- બે ક્રમિક $Z$-રેખાઓ વચ્ચેના માયોફિબ્રિલના ભાગને સંકોચનનો કાર્યાત્મક એકમ માનવામાં આવે છે અને તેને સારકોમિયર (sarcomere) કહેવામાં આવે છે.
- આરામની સ્થિતિમાં,જાડા તંતુઓની બંને બાજુએ પાતળા તંતુઓની કિનારીઓ જાડા તંતુઓના મુક્ત છેડાઓને આંશિક રીતે ઓવરલેપ કરે છે,જે જાડા તંતુઓના મધ્ય ભાગને છોડી દે છે. જાડા તંતુનો આ મધ્ય ભાગ,જે પાતળા તંતુઓ દ્વારા ઓવરલેપ થતો નથી,તેને $H$-ઝોન કહેવામાં આવે છે.