વનસ્પતિ કોષના રસસંકોચન (Plasmolysis) ની પ્રક્રિયા/કાર્યપદ્ધતિ ઉદાહરણ અને નામનિર્દેશિત આકૃતિ સાથે સમજાવો.

(N/A) રસસંકોચન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં વનસ્પતિ કોષો હાઈપરટોનિક (અતિસાંદ્ર) દ્રાવણમાં પાણી ગુમાવે છે,જેના કારણે પ્રોટોપ્લાસ્ટ કોષદીવાલથી દૂર સંકોચાય છે.
$1$. દ્રાવણના પ્રકારો:
- આઈસોટોનિક (સમસાંદ્ર) દ્રાવણ: બાહ્ય દ્રાવણ જે કોષરસના આસૃતિ દબાણને સંતુલિત કરે છે.
- હાઈપોટોનિક (અલ્પસાંદ્ર) દ્રાવણ: બાહ્ય દ્રાવણ જે કોષરસ કરતા વધુ મંદ હોય છે,જેના કારણે પાણી કોષમાં પ્રવેશે છે.
- હાઈપરટોનિક (અતિસાંદ્ર) દ્રાવણ: બાહ્ય દ્રાવણ જે કોષરસ કરતા વધુ સાંદ્ર હોય છે,જેના કારણે પાણી કોષની બહાર નીકળે છે.
$2$. રસસંકોચનની કાર્યપદ્ધતિ:
- જ્યારે જીવંત વનસ્પતિ કોષને હાઈપરટોનિક દ્રાવણમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે આસૃતિને કારણે પાણી કોષની બહાર નીકળી જાય છે.
- પાણી પહેલા કોષરસમાંથી અને પછી રસધાનીમાંથી ગુમાવાય છે.
- જેમ પાણી બહાર નીકળે છે,તેમ કોષરસતર કોષદીવાલથી દૂર સંકોચાય છે,આ સ્થિતિને રસસંકોચન કહેવાય છે.
- જ્યારે કોષદીવાલ અને સંકોચાયેલા પ્રોટોપ્લાસ્ટ વચ્ચેની જગ્યા બાહ્ય હાઈપરટોનિક દ્રાવણથી ભરાઈ જાય ત્યારે કોષને રસસંકોચિત કહેવામાં આવે છે.
$3$. આકૃતિ:
$(A)$ રસસંકોચિત કોષ (પાણી બહાર નીકળે છે)
$(B)$ શિથિલ કોષ (પાણીની કોઈ ચોખ્ખી હિલચાલ નથી)
$(C)$ આશૂન કોષ (પાણી અંદર પ્રવેશે છે)